Με αφορμή το βιβλίο του καθηγητή Στ. Μπαμπανάση
Γράφει ο Σωτήρης Ντάλης
Πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών
Στο νέο βιβλίο του, ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Στέργιος Μπαμπανάσης, μας μεταφέρει μέσα από προσωπικές εμπειρίες και αναμνήσεις στη διαδρομή μιας ζωής που εκτείνεται από το 1935 έως το 2025, φωτίζοντας παράλληλα τα μεγάλα ιστορικά και κοινωνικά γεγονότα της εποχής.
Η «βιώσιμη κοινωνία της ευημερίας», την οποία πραγματεύεται συχνά στα έργα του, συνδέεται άρρηκτα με την αγωνία του για τη Μεσόγειο, μια περιοχή που βρίσκεται διαρκώς στο επίκεντρο της διεθνούς επικαιρότητας και των γεωπολιτικών εντάσεων.
Ο Στέργιος Μπαμπανάσης μάς καλεί σε έναν γόνιμο αναστοχασμό πάνω στην κληρονομιά της μνήμης και της πολιτισμικής ταυτότητας της Μεσογείου, προσεγγίζοντας τη μεσογειακή πολυμορφία όχι ως πεδίο διαίρεσης, αλλά ως αφετηρία κατανόησης και ενότητας.
Η βιώσιμη κοινωνία της ευημερίας συνδέεται έτσι με την ενότητα και τη σταθερότητα της Μεσογείου, αλλά και με την ανάγκη για ειρηνική συνύπαρξη στο Αιγαίο, όπου το πανεπιστήμιο μπορεί και οφείλει να λειτουργεί ως φορέας αυτής της προοπτικής.
Πριν από δύο χρόνια, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου συμπλήρωσε 40 χρόνια από την ίδρυσή του. Πρόκειται για ένα δημόσιο περιφερειακό πανεπιστήμιο ειδικού εθνικού σκοπού, που εκφράζει την αισιοδοξία και τη δημιουργία, ως συνέχεια ενός οράματος του κορυφαίου Έλληνα επιστήμονα παγκόσμιας εμβέλειας, του μαθηματικού και συνεργάτη του Αϊνστάιν, Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή, όπως εύστοχα αναδεικνύει στο βιβλίο του ο κ. Μπαμπανάσης.
Σε κάθε τελετή αποφοίτησης του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών, υπενθυμίζω ότι ο Καραθεοδωρή υπήρξε εκείνος που πρότεινε στον Ελευθέριο Βενιζέλο την ίδρυση Ιωνικού Πανεπιστημίου στη Σμύρνη, ως «γέφυρα» μεταξύ Ανατολής και Δύσης, σχέδιο που δεν ευοδώθηκε λόγω της Μικρασιατικής Καταστροφής του 1922. Το 1924 επανήλθε με την πρόταση για ίδρυση πανεπιστημίου στο Αιγαίο, ιδέα που υλοποιήθηκε τελικά δεκαετίες αργότερα με την ίδρυση του Πανεπιστημίου Αιγαίου το 1984.
Το Πανεπιστήμιο Αιγαίου αποτελεί σήμερα φάρο εκπαιδευτικής ποιότητας, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διαμόρφωση ανθρώπινου κεφαλαίου σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. Στην πορεία αυτή, καθοριστική υπήρξε η συμβολή του κ. Μπαμπανάση, γεγονός που αποτελεί τιμή να υπογραμμίζεται δημόσια.
Ο κ. Μπαμπανάσης είχε επίσης ουσιαστική συμβολή στην ίδρυση του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών, το οποίο εκπροσωπώ και το οποίο συμπληρώνει του χρόνου 30 χρόνια λειτουργίας στη Ρόδο, στο πλαίσιο της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών.
Το ενδιαφέρον του για το Τμήμα αποτυπώθηκε και μέσα από την παρουσία του στη Ρόδο, στην τελετή ανακήρυξης σε επίτιμο διδάκτορα του πρώην Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας και αείμνηστου Γιώργου Βασιλείου.
Το Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών είναι ένα Τμήμα «Σπουδών Περιοχής», με αντικείμενο τη Μεσόγειο και τη στρατηγική της σημασία, την οποία έχει πλέον αναγνωρίσει και η Ευρωπαϊκή Ένωση μέσα από τη θεσμοθέτηση σχετικού χαρτοφυλακίου Επιτρόπου.
Με διεπιστημονικό χαρακτήρα, προσφέρει προπτυχιακές, μεταπτυχιακές, διδακτορικές και μεταδιδακτορικές σπουδές, ενώ διαθέτει τρεις επιστημονικές κατευθύνσεις: Αρχαιολογία, Γλωσσολογία Νοτιοανατολικής Μεσογείου και Διεθνείς Σχέσεις και Οργανισμοί.
Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αποτελεί η υποχρεωτική εκμάθηση τριών γλωσσών της περιοχής (Αραβικά, Εβραϊκά και Τουρκικά), στοιχείο που το καθιστά πρωτοποριακό για τα ελληνικά πανεπιστήμια.
Παράλληλα, έχουν αναπτυχθεί σύγχρονα μεταπτυχιακά προγράμματα, μεταξύ των οποίων το πρόγραμμα «Διακυβέρνηση, Ανάπτυξη και Ασφάλεια στη Μεσόγειο», το οποίο συνδέεται άμεσα με τη θεματική της βιώσιμης κοινωνίας της ευημερίας.
Σε αυτή την κατεύθυνση εντάσσεται και η ίδρυση του πρώτου ξενόγλωσσου προπτυχιακού προγράμματος του Πανεπιστημίου Αιγαίου, καθώς και του διατμηματικού μεταπτυχιακού στη Γαλάζια Οικονομία, τον βιώσιμο θαλάσσιο τουρισμό και τις μεταφορές.
Το Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών έχει πλέον κατακτήσει μια σταθερή θέση στην αναπτυξιακή πορεία της Ρόδου και της Δωδεκανήσου, λειτουργώντας με έναν σαφή προσανατολισμό ειδικού εθνικού σκοπού και συμβάλλοντας στον διάλογο για τη νησιωτικότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Η συνεργασία με θεσμικούς φορείς, όπως το Ίδρυμα Μεσογειακών Μελετών, αποτελεί ένα πεδίο περαιτέρω ενίσχυσης της εξωστρέφειας και της επιστημονικής δικτύωσης του Τμήματος.
Σε μια εποχή όπου ακόμη και οι δημοκρατικές εκλογές δεν διασφαλίζουν πάντοτε δημοκρατικούς ηγέτες, η ανάγκη προστασίας του κράτους δικαίου καθίσταται επιτακτική.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται σε μια φάση γεωπολιτικής ωρίμανσης, επαναπροσδιορίζοντας την πολιτική ασφάλειας και άμυνάς της, με στόχο την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της.
Η Ελλάδα, ως χώρα του σκληρού πυρήνα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, οφείλει να συμμετέχει ενεργά σε αυτή τη νέα ιστορική φάση, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα τα εθνικά της συμφέροντα και τον ρόλο της στην ΕΕ.
Η βιώσιμη κοινωνία της ευημερίας, όπως την περιγράφει ο κ. Μπαμπανάσης, προϋποθέτει πανεπιστήμια ανοιχτά, εξωστρεφή και συνδεδεμένα με τις ανάγκες της κοινωνίας και της εποχής.
Το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και το Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών συνεχίζουν να αποτελούν ζωντανούς φορείς γνώσης και δημιουργίας στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο.
Ο στρατηγικός στόχος της βιώσιμης κοινωνίας της ευημερίας απαιτεί αποφοίτους που να μπορούν να ανταποκριθούν στις προκλήσεις του αύριο, διατηρώντας ζωντανή την επιστημονική και κοινωνική τους ευαισθησία.
Το παρόν κείμενο αποτελεί την ομιλία του καθηγητή Σωτήρη Ντάλη στην παρουσίαση του βιβλίου του ομότιμου καθηγητή του Πανεπιστημίου Αιγαίου Στέργιου Μπαμπανάση, που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, στην Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων.
