Εντείνεται η στεγαστική ανασφάλεια στην Ευρώπη – Σχεδόν τρεις στους δέκα ενοικιαστές στην Ελλάδα δηλώνουν ότι είναι πιθανό να αφήσουν το σπίτι τους γιατί δεν θα μπορούν να το πληρώνουν
Τα νοικοκυριά σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) παραμένουν υπό οικονομική πίεση που με τη σειρά της εντείνει τη στεγαστική ανασφάλεια, με την Ελλάδα να βρίσκεται στην κορυφή της κατάταξης.
Tην τελευταία δεκαπενταετία, οι μέσες τιμές κατοικιών αυξήθηκαν κατά 55,4% και τα μέσα ενοίκια κατά 26,7%
Ειδικότερα, σχεδόν τρεις στους δέκα ενοικιαστές στη χώρα μας δηλώνουν ότι είναι πιθανό να αναγκαστούν να φύγουν από το σπίτι τους μέσα στους επόμενους τρεις μήνες, επειδή δεν θα μπορούν να το πληρώσουν, όταν ο μέσος όρος της ΕΕ είναι 12,4%. Τα χαμηλότερα ποσοστά ανάμεσα στα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ έχουν η Αυστρία (1,9%), η Μάλτα (4,4%) και η Γερμανία (5%).
Σύμφωνα με την έκθεση του Eurofound για το 2025, η οικονομική δυσχέρεια δεν χαρακτηρίζει πλέον μόνο τα χαμηλά εισοδήματα – όπου έφτασε το 61% -, αλλά έχει αγγίξει για τα καλά και τη μεσαία τάξη, όπου μεταξύ 2020 και 2025 η πίεση αυξήθηκε από 21% σε 30%.
Στο πλαίσιο της έρευνας «Διαβίωση και Εργασία στην ΕΕ», όσοι απάντησαν «δύσκολο» ή «πολύ δύσκολο» να τους φτάσουν τα χρήματα μέχρι το τέλος του μήνα έχει αυξηθεί σε όλες τις ηλικιακές ομάδες την ίδια χρονική περίοδο. Το μερίδιο είναι υψηλότερο στην ηλικιακή κατηγορία 50-64 ετών (από περίπου 27% σε 40% μέσα στην πενταετία) και στους 65+ (από περίπου 17% σε σχεδόν 29%), αντανακλώντας συνεχείς πιέσεις κόστους ζωής.
Σημαντικό στοιχείο είναι αυτό για τις αποταμιεύσεις, καθώς περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες (53%) δηλώνουν είτε ότι δεν έχουν καθόλου χρήματα στην άκρη είτε ότι όσα διαθέτουν επαρκούν για να καλύψουν λιγότερο από τρεις μήνες δαπανών.
Η στεγαστική ανασφάλεια – που ορίζεται ως η πιθανότητα να αναγκαστεί κάποιος να εγκαταλείψει το σπίτι του τους επόμενους μήνες λόγω οικονομικής δυσχέρειας – έχει αυξηθεί από το 2020. Η άνοδος είναι πιο έντονη μεταξύ ενοικιαστών και νοικοκυριών χαμηλών εισοδημάτων. Το 2025, το 12,4% των μη ιδιοκτητών ανέφερε ανησυχίες για το ότι θα αναγκαστεί να εγκαταλείψει την κατοικία του μέσα σε τρεις μήνες λόγω οικονομικών πιέσεων.
Η βραχυπρόθεσμη ανασφάλεια είναι επίσης εμφανής. Το 2025, το 18% των ερωτηθέντων ανέφερε πρόσφατες ληξιπρόθεσμες οφειλές σε λογαριασμούς κοινής ωφελείας και το 20% αναμενόταν να αντιμετωπίσει τέτοιες δυσκολίες τους επόμενους τρεις μήνες (από 15% και 18% το 2024, αντιστοίχως). Οι ληξιπρόθεσμες οφειλές είναι πιο συνηθισμένες μεταξύ νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος, πολυμελών και μονογονεϊκών.
EE: Μορφές στέγασης, προσιτότητα και ανασφάλεια
Μεταξύ 2000 και 2025 υπήρξε μεν σύγκλιση μεταξύ υψηλότερου και κατώτατου μισθού στην ΕΕ, αλλά η αγοραστική δύναμη δεν ακολούθησε την ίδια πορεία. Ειδικά, την τελευταία δεκαπενταετία, οι μέσες τιμές κατοικιών αυξήθηκαν κατά 55,4% και τα μέσα ενοίκια κατά 26,7%. Σε αρκετά κράτη μέλη οι τιμές έχουν υπερτριπλασιαστεί, ενώ και εντός των χωρών οι αυξήσεις στα αστικά κέντρα – εκεί όπου συγκεντρώνεται η απασχόληση και κυρίως οι νέοι εργαζόμενοι – έχουν ξεπεράσει κατά πολύ τις μέσες τάσεις.
Στην έκθεση του Eurofound τονίζεται ότι η προσιτότητα της στέγης δεν αφορά μόνο το επίπεδο των δαπανών, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο το κόστος αλληλεπιδρά με τους πόρους του νοικοκυριού. Όταν το κόστος στέγασης αυξάνεται ταχύτερα από τα εισοδήματα, τα νοικοκυριά με περιορισμένες αποταμιεύσεις αντιμετωπίζουν περιορισμούς που μπορούν να οδηγήσουν σε καθυστέρηση καταβολής ενοικίου ή κοινοχρήστων, σε αυξημένο κίνδυνο αναγκαστικής μετακόμισης και σε συμβιβασμούς που επηρεάζουν το βιοτικό επίπεδο και την ευημερία.
Η διακύμανση μεταξύ των χωρών-μελών της ΕΕ στη στεγαστική ανασφάλεια είναι επίσης μεγάλη, με την Ελλάδα να βρίσκεται στην κορυφή (29,2%), ακολουθούμενη από τη Σλοβακία (21,8%), τη Λετονία (21,2%) και τη Βουλγαρία (20,8%). Στον αντίποδα, με τα χαμηλότερα ποσοστά βρίσκονται η Αυστρία (στο 1,9%) και αρκετά πιο πάνω η Μάλτα (4,4%) και η Γερμανία (5%).
Οι δομές στέγασης, που είναι καθοριστικές για το πώς απορροφώνται τα κόστη των νοικοκυριών, ποικίλλουν σημαντικά μεταξύ των χωρών. Δεδομένα από την HFCS δείχνουν ότι η ιδιοκατοίκηση παραμένει κυρίαρχη σε πολλά κεντρικά και ανατολικοευρωπαϊκά κράτη, ενώ οι ενοικιαστές αντιπροσωπεύουν σχεδόν τον μισό πληθυσμό στην Αυστρία και τη Γερμανία.
Γολγοθάς η μετάβαση στην ανεξάρτητη διαβίωση
Η είσοδος στην ανεξάρτητη διαβίωση αποτελεί μεγάλη πρόκληση για τους νέους ενήλικες, όπως επιβεβαιώνουν τα στοιχεία, και η αγορά στέγης αποδεικνύεται άπιαστο όνειρο. Στην προσπάθειά τους αυτή, πολλοί βρίσκονται αντιμέτωποι με στεγαστικό αποκλεισμό, στεγαστική ανασφάλεια, προβληματικό κόστος στέγης και ανεπάρκεια κατοικίας.
Ένα από τα πιο ορατά σημάδια του στεγαστικού αποκλεισμού είναι το φαινόμενο των νέων ενηλίκων που παραμένουν ή επιστρέφουν στο πατρικό τους. Το 2024, η εκτιμώμενη μέση ηλικία στην οποία οι νέοι άνθρωποι σε ολόκληρη την ΕΕ εγκατέλειπαν το γονικό σπίτι ήταν τα 26,2 έτη. Σημαντικές διαφορές εντοπίζονται μεταξύ των χωρών – κάτω από 22 έτη στη Δανία, Φινλανδία και Σουηδία και πάνω από τα 30 έτη στην Ελλάδα, στην Κροατία, στην Ιταλία και στην Ισπανία.
Στην ηλικιακή ομάδα των 25 έως 34 ετών, περίπου το 30% σε ολόκληρη την ΕΕ συνέχιζε να ζει με τους γονείς του το 2023, και πάλι με μεγάλες διακυμάνσεις μεταξύ των χωρών. Ο δείκτης αυτός αποτυπώνει μια πτυχή του τρόπου με τον οποίο οι περιορισμοί στην οικονομική προσιτότητα μεταφράζονται σε καθυστέρηση της ανεξαρτησίας σε θέματα στέγασης, ιδίως όπου η πρόσβαση σε προσιτές ενοικιάσεις ή στην αγορά κατοικίας είναι περιορισμένη.
Οι νεώτεροι ενήλικες είναι πιο πιθανό να επιβαρυνθούν υπερβολικά από το κόστος στέγης καθώς δαπανούν υψηλότερο ποσοστό του εισοδήματός τους εκεί. Το 2023, το ποσοστό υπερβολικής επιβάρυνσης από κόστος στέγης (άνω του 40% του εισοδήματος) ήταν 23% στους ηλικίας 18-29 ετών έναντι 12% στους ηλικίας 30-39 ετών, υποδεικνύοντας απότομη ηλικιακή κλίση γύρω από τη μετάβαση στην ανεξάρτητη διαβίωση.
Επιλογές και λύσεις
Σύμφωνα με την έκθεση, όπου η προσφορά είναι περιορισμένη, μέτρα που επεκτείνουν τον αριθμό κατοικιών, είτε μέσω νέας κατασκευής είτε φέρνοντας σε χρήση κενό και αναξιοποίητο απόθεμα, αντιμετωπίζουν πιο άμεσα το πρόβλημα. Για τη δημιουργία νέων στεγαστικών ευκαιριών, ιδίως για τους νέους, οι λύσεις από την πλευρά της προσφοράς έχουν μεγαλύτερες δυνατότητες από τα χρηματικά οφέλη και τα φορολογικά πλεονεκτήματα στη ζήτηση. Υβριδικές λύσεις, όπως η ενοικίαση με δικαίωμα αγοράς ή η συμμετοχική ιδιοκτησία, μπορούν επίσης να διευρύνουν την πρόσβαση στην ανεξάρτητη διαβίωση.
Οι στεγαστικές πιέσεις αλληλεπιδρούν με τα ζητήματα επάρκειας μισθών, τις εξόδους από την αγορά εργασίας και την οικονομική πίεση. Για πολλά νοικοκυριά, η στέγαση είναι η μεγαλύτερη ενιαία δαπάνη και αυτή πάνω στην οποία έχουν τη λιγότερη δυνατότητα ελέγχου.
Τον Δεκέμβριο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το πρώτο Ευρωπαϊκό Σχέδιο Προσιτής Στέγης, αναγνωρίζοντας ότι η στεγαστική κρίση πλήττει τόσο την κοινωνική συνοχή όσο και την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Όπως τονίζεται στην έκθεση, αν η δέσμευση της Ευρώπης για προσιτή στέγη μεταφραστεί σε ουσιαστική ανακούφιση θα εξαρτηθεί από τον ρυθμό των αντιδράσεων από την πλευρά της προσφοράς, την εφαρμογή διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και τον βαθμό στον οποίο τα εισοδήματα θα μπορούν να συμβαδίσουν με τη συνεχή άνοδο του κόστους στέγης στα επόμενα χρόνια.
