Ένα – ακόμα – ειρηνευτικό σχέδιο με το Ιράν είναι στα σκαριά. Είναι απαραίτητο να γίνει μια συμφωνία άμεσα γιατί μέσα σε τρεις μήνες, η παγκόσμια οικονομία έχει υποστεί τεράστια ζημιά. Διανύουμε «τη μεγαλύτερη διαταραχή εφοδιασμού πετρελαίου στην ιστορία», σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας.

Η ενέργεια, τα τρόφιμα, τα λιπάσματα, τα πλαστικά, η κηροζίνη των αεροσκαφών, τα φιστίκια και πολλά άλλα έχουν υποστεί βαρύ πλήγμα, το οποίο μεταφράζεται άμεσα ή άμεσα, σε κόστος στην καθημερινότητά μας.

Πριν λίγες μέρες, δύο σούπερ-τάνκερ με πετρέλαιο από το Ιράκ και προορισμό την Κίνα πέρασαν επιτυχώς τα Στενά του Ορμούζ και αμέσως η τιμή του αργού πετρελαίου έπεσε 6%, στα 105 δολάρια το βαρέλι. Η αγορά, όλους αυτούς τους μήνες, πιάνεται και από την πιο αμυδρή αχτίδα θετικών ειδήσεων, προσδοκώντας ότι η ναυσιπλοΐα θα διεξάγεται ελεύθερα.

Από τα Στενά, υπό ομαλές συνθήκες, περνούσε περίπου το 25% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και 20% του φυσικού αερίου. Πριν την έναρξη του πολέμου, περίπου 140 τάνκερ διέρχονταν ημερησίως και η τιμή του αργού πετρελαίου ήταν 70 δολάρια το βαρέλι, ενώ κατά τη διάρκεια του πολέμου έφτασε ακόμη και τα 120 δολάρια. Αυτά είναι λίγο-πολύ γνωστά πια.

Αναλυτική εικόνα

Ας δούμε την πιο αναλυτική εικόνα, η οποία είναι πολύπλοκη. Περίπου το 85% του πετρελαίου και το 90% του φυσικού αερίου, που διερχόταν από τα Στενά, προοριζόταν για την Ασία. Με το κλείσιμο, οι τιμές εκτοξεύτηκαν έως και 70% σε χώρες που δεν έχουν μεγάλα αποθέματα, όπως στο Πακιστάν και στις Φιλιππίνες.

Την ίδια περίοδο στην Ευρώπη, οι τιμές του φυσικού αερίου ανέβηκαν κατά 40%, οι χονδρικές τιμές του πετρελαίου κατά περίπου 50% και η αύξηση της τιμής στα βενζινάδικα έφτασε σε ορισμένες χώρες μέχρι και 25%. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Τιμών Υγρών Καυσίμων του υπουργείου Ανάπτυξης, σε σχέση με την τιμή προ κρίσης, η αμόλυβδη έχει αυξηθεί συνολικά κατά 19% και το Diesel κίνησης 13,4%.

Γιατί συνέβη αυτό; Γιατί οι αγορές ενέργειας είναι διασυνδεμένες σε παγκόσμιο επίπεδο. Όταν, για παράδειγμα, η Ασία έχασε σημαντικό μερίδιο των ενεργειακών εισαγωγών της, ξεκίνησε ένας παγκόσμιος πόλεμος προσφορών διαθέσιμων φορτίων ενέργειας, ένας ανταγωνισμός δίχως έλεος. Ο μεγαλύτερος πλειοδότης κερδίζει, η τιμή αυξάνεται.

Άνοδος στα λιπάσματα

Ένας άλλος κρίσιμος τομέας που επηρεάστηκε είναι αυτός των λιπασμάτων. Οι μισές παγκόσμιες καλλιέργειες εξαρτώνται από αζωτούχα λιπάσματα από φυσικό αέριο και το 30% του εμπορίου λιπασμάτων διακινούνταν από τα Στενά του Ορμούζ. Η κρίση στα Στενά έχει οδηγήσει τις τιμές των λιπασμάτων σε άνοδο που κυμαίνεται από 35% έως 70%, με τις χώρες της Αφρικής και της Νότιας Ασίας να πλήττονται το μέγιστο.

Επίσης, η Μέση Ανατολή είναι ζωτικός προμηθευτής θείου, το οποίο αποτελεί απαραίτητη πρώτη ύλη για την παραγωγή φωσφορικών λιπασμάτων παγκοσμίως. Λόγω της κρίσης, η εξαγωγή έχει μειωθεί κατά 70% ενώ τρίτες χώρες που παράγουν θείο, όπως η Κίνα και η Τουρκία, έχουν επιβάλει περιορισμούς στις εξαγωγές τους.

Οι διεθνείς τιμές τροφίμων αυξάνονται κάθε μήνα. Μόλις πριν λίγες μέρες, ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών προειδοποίησε ότι αν οι χώρες δεν λάβουν συγκεκριμένα μέτρα άμεσα, ο κόσμος βρίσκεται μπροστά στον κίνδυνο μιας νέας σοβαρής επισιτιστικής κρίσης σε 6 με 12 μήνες.

Αυξάνεται η ενέργεια, τα λιπάσματα, μετά οι σπόροι, οι καλλιέργειες αποδίδουν λιγότερο, ανεβαίνουν οι τιμές βασικών προϊόντων και το κόστος περνάει στους καταναλωτές.

Πόσο επηρεάζεται η Ευρώπη;

Η Ευρώπη είναι από τις ηπείρους που επηρεάζεται σχετικά λιγότερο, διότι είναι η ίδια παραγωγός λιπασμάτων, όμως και μόνο η αύξηση της τιμής αερίου που χρειάζεται για την παραγωγή τους οδηγεί σε σημαντικό πληθωρισμό στις τιμές των τροφίμων.

Στην Ελλάδα ο πληθωρισμός στην κατηγορία των τροφίμων και μη αλκοολούχων ποτών ανήλθε στο 4,5% τον Μάρτιο και στο 4,4% τον Απρίλιο, ενώ ο μέσος όρος της ευρωζώνης ήταν αντίστοιχα 2,4%. Στη χώρα μας είναι αυξημένος λόγω του υψηλού ΦΠΑ, του μικρού μεγέθους της αγοράς και του χαμηλού ανταγωνισμού.

Σαν να μην έφτανε ο κλυδωνισμός της ενεργειακής και της τροφικής αλυσίδας, πολλοί τομείς, από τα πλαστικά μέχρι τα φιστίκια, έχουν επηρεαστεί σημαντικά χωρίς να το πολύ-συνειδητοποιούμε.

Οι τιμές των πλαστικών έχουν ανέβει γύρω στο 35%. Η Μέση Ανατολή είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πολυαιθυλενίου και πολυπροπυλενίου στον κόσμο. Το πολυαιθυλένιο είναι το πιο κοινό πλαστικό που χρησιμοποιείται για σακούλες σούπερ μάρκετ, μπουκάλια σαμπουάν και συσκευασίες τροφίμων και το πολυπροπυλένιο σε εξαρτήματα αυτοκινήτων, ιατρικές συσκευές και βαριές συσκευασίες. Ήδη, πολλοί παραγωγοί στην Ασία δηλώνουν ανωτέρα βία και σταματούν την παραγωγή.

Τι γίνεται με τα αεροπλάνα

Άλλα προϊόντα που έχουν πληγεί είναι η κηροζίνη και το ήλιο. Η κηροζίνη είναι η βάση για το καύσιμο των αεροπλάνων. Μέχρι να ξεκινήσει η σύγκρουση, η Ευρώπη εισήγαγε το 50% των αεροπορικών της καυσίμων από τη μέση Ανατολή. Οι ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες αρχικά πανικοβλήθηκαν και στη συνέχεια στράφηκαν για τις εισαγωγές τους στις ΗΠΑ, στην Αφρική και στη Νορβηγία, προκειμένου να διεξαχθούν ομαλά τα καλοκαιρινά δρομολόγια – το κόστος όμως των καυσίμων έχει σχεδόν διπλασιαστεί.

Το ήλιο είναι κρίσιμο για την κατασκευή ημιαγωγών και τσιπ ανώτερης τεχνολογίας, για τους μαγνητικούς τομογράφους καθώς και για την αεροδιαστημική.

Κελυφωτά φιστίκια

Κακά είναι τα μαντάτα και για τους λάτρεις της σοκολάτας Ντουμπάι, διότι η τιμή του φιστικιού, το οποίο είναι βασικό συστατικό της, έφτασε στο υψηλότερο των τελευταίων οκτώ ετών. Το Ιράν παράγει περίπου το ένα πέμπτο του κελυφωτού φιστικιού παγκοσμίως. Λόγω του πολέμου, καθώς και της ξηρασίας στην περιοχή, η προσφορά έχει μειωθεί αισθητά και οι προμηθευτές αναζητούν εναλλακτικές πηγές. Φυσικά ανέβηκε και η τιμή του δικού μας «πράσινου χρυσού», του φιστικιού Αιγίνης.

Αν υπάρξει συμφωνία για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, η αγορά θα αναθαρρήσει. Λόγω, όμως, του ότι οι επιπτώσεις είναι πολύ-επίπεδες, δεν θα επανέλθουμε άμεσα στην πρότερη κατάσταση, αλλά η ανακούφιση θα είναι μεγάλη. Σε αντίθετη περίπτωση, κάθε μέρα που δεν ανοίγουν τα Στενά, οι συνέπειες είναι καταστροφικές.