Το αλκοόλ συνοδεύει τη χαρά και τη λύπη μας, διεγείρει και ταυτόχρονα καταστέλλει το μυαλό μας. Οι επιδράσεις του στην ανθρώπινη φυσιολογία εξηγούν γιατί είναι πανταχού παρόν.
Το αλκοόλ, πρέπει κανείς να παραδεχτεί, έχει πολλές χρήσεις. Από τότε που οι άνθρωποι έμαθαν να το παρασκευάζουν αφήνοντας καρπούς να ζυμωθούν, το χρησιμοποιούμε για να γιορτάσουμε, να παρηγορηθούμε, να αντιμετωπίσουμε το άγχος ή να γίνουμε πιο δημιουργικοί. Το χρησιμοποιούμε ως αντίδοτο στην πλήξη, ως μέσο αλλαγής της διάθεσης ή ακόμα και ως (ακατάλληλο) υπνωτικό.
Σε αντίθεση με άλλες ψυχοτρόπες ουσίες, το αλκοόλ έχει πολλές συγκεκριμένες χρήσεις. Γι’ αυτό εξάλλου είναι πανταχού παρόν στην ανθρώπινη ιστορία, γράφει ο Guardian.
«Λέμε συχνά ότι το αλκοόλ είναι φαρμακολογικά αδιάκριτο» λέει ο δρ Ραγιάν Ζαφάρ, νευροψυχοφαρμακολόγος στο Imperial College του Λονδίνου. «Δεν είναι ότι απλά σε ηρεμεί: διεγείρει τα μονοπάτια ανταμοιβής στον εγκέφαλο, καταστέλλει σήματα απειλήςνα απελευθερώνει ενδογενή οπιοειδή που μπορούν να ανακουφίσουν από τον πόνο ή το στρες, αλλάζει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων και να τη διάθεση, όλα αυτά ταυτόχρονα».
Πολλαπλοί στόχοι
Σε αντίθεση με άλλα ναρκωτικά, τα οποία δρουν σε μεμονωμένα συστήματα του εγκεφάλου, αιθανόλη δρα ταυτόχρονα στα συστήματα ντοπαμίνης και νοραδρεναλίνης, τα οποία ελέγχουν την κινητοποίηση, την εγρήγορση και την ενέργεια, και τα συστήματα σεροτονίκης και ωκυτοκίνης, τα οποία ρυθμίζουν τη διάθεση και την κοινωνικότητα. Επηρεάζει επίσης τις ενδορφίνες που προσφέρουν βαθιά χαλάρωση και ευφορία, καθώς και το γλουταμινικό και το γάμμα-αμινοβουτυρικό οξύ (GABA), τα οποία αντίστοιχα διεγείρουν και καταστέλλουν τους νευρώνες.
Το αίσθημα μέθης είναι αποτέλεσμα της απενεργοποίησης του μετωπιαίου φλοιού, του μέρους του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για την κρίση και τον αυτοέλεγχο
«Το αλκοόλ φτάνει στον εγκέφαλο μέσα σε λίγα λεπτά και το πρώτο που κάνει είναι αλλάζει την ισορροπία μεταξύ αυτών των δύο ανασταλτικών και διεγερτικών χημικών αγγελιοφόρων» λέει ο Ζαφάρ.
«Ενισχύει το GABA και καταστέλλει το γλουταμινικό και έτσι το αρχικό αίσθημα μέθης είναι αποτέλεσμα της απενεργοποίησης του μετωπιαίου φλοιού, του μέρους του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για την κρίση, τον αυτοέλεγχο και την αυτοπαρακολούθηση. Αυτό συνδυάζεται με την απελευθέρωση ντοπαμίνης και ενδορφινών στους κυκλώματα ανταμοιβής που δίνουν κίνητρα, χαλάρωση και ενέργεια. Οι άνθρωποι αισθάνονται πιο χαλαροί, πιο ομιλητικοί και λιγότερο κοινωνικά ανασφαλείς» λέει ο ερευνητής.
Καθώς η συγκέντρωση του αλκοόλ αυξάνεται στο αίμα, η επίδρασή του αρχίζει να φτάνει σε πιο «πρωτόγονες» περιοχές του εγκεφάλου, όπως η παρεγγεφαλίδα που συντονίζει τις κινήσεις και το εγκεφαλικό στελέχους, το οποίο ρυθμίζει βασικές λειτουργίες όπως ο καρδιακός ρυθμός και η αναπνοή.
«Κλείνει αρχικά πρώτα τα συστήματα ελέγχου ανώτερης τάξης και μετά τα κυκλώματα που μας κρατούν σωματικά συντονισμένους» λέει ο Ζαφάρ. Αυτό σημαίνει ότι η ομιλία παραμορφώνεται, η ικανότητα ισορροπίας χάνεται και οι χρόνοι αντίδρασης επιβραδύνονται.
Η ευφορία που προκαλεί το αλκοόλ συχνά δίνει τη θέση της σε καταθλιπτικά συναισθήματα
Από τη χαρά στη θλίψη
Σε περίπτωση πολύ βαθιάς μέθης, η επιβράδυνση της λειτουργίας του εγκεφαλικού στελέχου μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο λόγω ανακοπής ή διακοπής της αναπνοής.
Η ανισορροπία GABA–γλουταμινικού ευθύνεται επίσης για το αγχώδες ή καταθλιπτικό συναίσθημα που πολλοί νιώθουν έπειτα από υπερβολική κατανάλωση, καθώς το σώμα προσπαθεί να υπεραντισταθμίσει την επίδραση του αλκοόλ.
«Όσο το αλκοόλ βρίσκεται στον οργανισμό σύστημά σας, ο εγκέφαλος αντισταθμίζει τις κατασταλτικές του επιδράσεις ενισχύοντας τα διεγερτικά του συστήματα, ιδιαίτερα το γλουταμινικό και τις οδούς του στρες», λέει ο Ζαφάρ.
«Όταν όμως το αλκοόλ απομακρυνθεί τελικά από τον οργανισμό, τα αντισταθμιστικά συστήματα δεν απενεργοποιούνται αμέσως – αντίθετα, παραμένουν σε μια προσωρινή κατάσταση υπερδιέγερσης. Ορμόνες του στρες όπως η κορτιζόλη μπορεί να παραμένουν αυξημένες, η αρχιτεκτονική του ύπνου έχει διαταραχθεί και τα συστήματα νευροδιαβιβαστών βρίσκονται προσωρινά εκτός ισορροπίας. Το αποτέλεσμα είναι ένας εγκέφαλος που αισθάνεται υπερενεργοποιημένος αλλά εξαντλημένος, αγχωμένος και ανήσυχος».
Μακροχρόνιες παρενέργειες
Το αλκοόλ επηρεάζει επίσης τον άξονα εγκεφάλου-εντέρου, το δίκτυο που μεταδίδει σύννεφα από τον εγκέφαλο στο πεπτικό σύστημα και το αντίστροφο.
«Το αλκοόλ μπορεί να αυξήσει τη διαπερατότητα του εντέρουμ επιτρέποντας σε θραύσματα βακτηρίων να εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος», λέει ο Ζαφάρ.
«Τα μόρια αυτά ενεργοποιούν ανοσιακές αντιδράσεις και φλεγμονή χαμηλού βαθμού, η οποία μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση, τη γνωστική λειτουργία και την κόπωση μέσω του άξονα εντέρου-εγκεφάλου.»
Σε βαρείς ή χρόνιους χρήστες, αυτό μπορεί να προκαλέσει χρόνια προβλήματα υγείας, πολλά από τα οποία συνδέονται με τη διάθεση. Αυτό έρχεται να προστεθεί σε πιο γνωστές παρενέργειες, συμπεριλαμβανομένων των ηπατικών παθήσεων, της αυξημένης αρτηριακής πίεσης, της διαταραχής του ύπνου και του αυξημένου κινδύνου για διάφορους τύπους καρκίνου.
Η ενημέρωση για τις φυσιολογικές επιδράσεις του αλκοόλ είναι χρήσιμη για να περιοριστεί η χρήση, εκτιμά ο Ζαφάρ.
«Νομίζω ότι η πιο χρήσιμη αλλαγή είναι να σταματήσουμε να σκεφτόμαστε το αλκοόλ – ή οποιαδήποτε άλλη ψυχοδραστική ουσία – με ηθικούς όρους, όπως “καλό” ή “κακό”» λέει ο ερευνητής.
«Το αλκοόλ λειτουργεί επειδή είναι βιολογικά αποτελεσματικό. Μεταβάλλει τα συστήματα του στρες, τα κυκλώματα ανταμοιβής και την κοινωνικότητα με τρόπους που φαίνονται χρήσιμοι εκείνη τη στιγμή. Η κατανόηση του “γιατί” χρειαζόμαστε το αλκοόλ βοηθά τους ανθρώπους να γίνουν πιο συνειδητοποιημένοι στις επιλογές τους. Αντί να ρωτάμε “Πρέπει να πιω;”, μια καλύτερη ερώτηση ίσως είναι “Για ποιο λόγο χρησιμοποιώ αυτό το ποτό;”».
