Ο ελληνικός τουρισμός, ετοιμάζεται για τη θερινή σεζόν, εν μέσω διεθνών αναταράξεων. Νέο ψηφιακό εργαλείο «σκανάρει» σε real time τις αγγελίες εργασίας και παρέχει πολύτιμες πληροφορίες.
Ο τουρισμός στην Ελλάδα, αν και ξεκίνησε με φόρα το πρώτο δίμηνο του 2026, σημειώνοντας άλμα σε ταξιδιωτικές εισπράξεις, βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, οι αυξήσεις σε καύσιμα, αεροπορικά εισιτήρια και ναύλα, η γεωπολιτική και οικονομική αβεβαιότητα, οδηγούν σε μούδιασμα. Προς το παρόν η υπουργός Τουρισμού Όλγα Κεφαλογιάννη επιμένει ότι ο τουρισμός στην Ελλάδα δεν έχει ακόμα επηρεαστεί αρνητικά από τον πόλεμο.
Όσοι βλέπουν το ποτήρι μισογεμάτο υπενθυμίζουν ότι σε αντίστοιχες περιόδους έντασης η χώρα μας βγήκε κερδισμένη. Αξιοποιούσε ως πλεονέκτημα ότι είναι συγκριτικά πιο ασφαλής και αξιόπιστος προορισμός από άλλους γείτονές της στην Ανατολική Μεσόγειο. Μόνο που τώρα βρισκόμαστε εν μέσω μιας κρίσης με απρόβλεπτες διαστάσεις και διάρκεια, ενώ το οικονομικό κόστος είναι ορατό και στην τουριστική βιομηχανία.
Παρατηρητήριο δεξιοτήτων
Σε αυτό το θολό τοπίο, οι ελληνικές τουριστικές επιχειρήσεις ανοίγουν την αυλαία της θερινής σεζόν, που ξεκινά ανεπισήμως από το Πάσχα. Παράλληλα, η αγορά εργασίας στον τουρισμό βρίσκεται σε έντονη κινητικότητα. Είναι η εποχή που οι επιχειρήσεις αναζητούν προσωπικό και οι υποψήφιοι «σεζονίστας» αναζητούν απασχόληση σε δημοφιλείς νησιωτικούς και ηπειρωτικούς προορισμούς.
Ποια είναι φέτος τα πιο περιζήτητα επαγγέλματα στον κλάδο του τουρισμού και της φιλοξενίας; Ποιες περιοχές έχουν τη μεγαλύτερη ζήτηση εργαζομένων; Ποιες δεξιότητες ζητάνε οι εργοδότες; Απαντήσεις στα παραπάνω δίνει το καινοτόμο ψηφιακό εργαλείο Skillscapes Οbservatory, έχουν αναπτύξει από κοινού το Αριστέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Το έργο εντάσσεται στο ερευνητικό πρόγραμμα Skillscapes Project, (Τοπία Δεξιοτήτων) και συντονίζεται από το εργαστήριο Γεωγραφίας της Εργασίας του Παν/μιου Αιγαίου.
Πρόκειται, μεταξύ άλλων για ένα Διαδικτυακό Παρατηρητήριο, που συλλέγει σε σχεδόν πραγματικό χρόνο αγγελίες εργασίας όπως αυτές δημοσιεύονται. Με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης τις αναλύει και τις ταξινομεί, ανά ζητούμενες δεξιότητες και περιφερειακή ενότητα.
Αγορά εργασίας
Όπως εξηγούν οι ερευνητές το Παρατηρητήριο Skillscapes φιλοδοξεί να καλύψει ένα εμφανές κενό στα διαθέσιμα στατιστικά δεδομένα για τον τουριστικό κλάδo και να υπερκεράσει τη χρονική υστέρηση με την οποία αυτά δημοσιεύονται.
Πέρα από την ερευνητική-επιστημονική του διάσταση, εξυπηρετεί και άμεσες χρηστικές ανάγκες.
Οι επαγγελματίες του κλάδου, οι φορείς χάραξης πολιτικής, αλλά κυρίως οι εργαζόμενοι και όσοι αναζητούν δουλειά στον τουρισμό, έχουν ανά πάσα στιγμή μια «ζωντανή» εικόνα της κάθε περιοχής, με τεκμηριωμένα στοιχεία: Πόσες αγγελίες αναζητούν προσωπικό στον τουρισμό και στην ευρύτερη βιομηχανία της φιλοξενίας (εστίαση, ψυχαγωγία κ.ά), ανά περιοχή και περιφερειακή ενότητα. Τι ακριβώς ζητάνε και τι είδους εργασία προσφέρουν. Αν για παράδειγμα πρόκειται για μερική ή πλήρη απασχόληση, εποχική ή μόνιμη, ποια πόστα έχουν τις περισσότερες κενές θέσεις, ποιες είναι οι περίοδοι με τη μεγαλύτερη ζήτηση.
Ο τουρισμός συνδέεται έμμεσα και άμεσα με το 1/3 των θέσεων εργασίας
Παραμένουμε τα γκαρσόνια της Ευρώπης;
Από την ανάλυση των δεδομένων που έχουν συλλέξει οι ερευνητές από τον Μάιο του 2025 ως τώρα, προκύπτουν ενδιαφέροντα ευρήματα και συμπεράσματα. Τόσο για την επαγγελματική και γεωγραφική διάρθρωση των θέσεων απασχόλησης στον τουρισμό, όσο και για το παραγωγικό πρότυπο της ελληνικής οικονομίας.
Κάποια από τα στερεότυπα, που παρουσιάζουν τους Έλληνες «γκαρσόνια της Ευρώπης», εν μέρει επιβεβαιώνονται. Όντως οι περισσότερες ειδικότητες έχουν σχέση με την εστίαση, με το πλέον περιζήτητο επάγγελμα να είναι εκείνο του μάγειρα.
Παραγωγικό μοντέλο
Αντιθέτως, διαψεύδονται (προς το παρόν) οι αναλύσεις που εμφανίζουν την τεχνητή νοημοσύνη και τα ρομπότ να αντικαθιστούν μαζικά τους ανθρώπους. Καθώς η πλειονότητα των θέσεων εργασίας στον τουρισμό και στον ευρύτερο κλάδο της φιλοξενίας, αφορούν χειρωνακτικές-τεχνικές δουλειές πρώτης γραμμής, με άμεση επαφή με τον πελάτη, είναι λιγότερο εκτεθειμένες στην αυτοματοποίηση-ρομποτοποίηση.
Ταυτόχρονα όμως, οι περισσότερες δουλειές στον τουριστικό κλάδο στην Ελλάδα παραμένουν εγκλωβισμένες σε ένα μοντέλο υψηλής έντασης εργασίας, μέτριας-χαμηλής ειδίκευσης και χαμηλής παραγωγικότητας, με αντίστοιχα χαμηλές απολαβές, έντονη εργασιακή ανασφάλεια και περιορισμένες δυνατότητες επαγγελματικής και μισθολογικής εξέλιξης.
Μισθοί λίγο πάνω από τον κατώτατο
Ο χαμηλός μισθολογικός πήχης των τουριστικών επαγγελμάτων στην Ελλάδα αποτυπώνεται και στη νέα κλαδική συλλογική σύμβαση στην εστίαση, η οποία όπως είπε η υπουργός Εργασίας αφορά πάνω από 400.000 εργαζομενους.
Ακόμα και μετά τις αυξήσεις, ο εισαγωγικός μισθός είναι 930 ευρώ μεικτά, μόλις 10 ευρώ πάνω από τον κατώτατο και περίπου 780 καθαρά. Το μισθολογικό «ταβάνι» είναι τα 1.100 ευρώ μεικτά για τον αρχιμάγειρα-σεφ (ένα ποσό κατώτερο και από τις τιμές της πιάτσας). Ο μισθός του σερβιτόρου είναι 1050 ευρώ μεικτά, κάτω από 800 καθαρά. Πρόκειται για μισθούς στα όρια της επιβίωσης, ενώ ακόμα και με τις (κουτσουρεμένες) τριετίες δύσκολα βγαινει ο μήνας.
Η μία στις τρεις αγγελίες για τον τουρισμό προέρχεται από το Νότιο Αιγαίο – πηγή: Skillscapes Observatory
Στο Νότιο Αιγαίο η μία στις τρεις αγγελίες
Η έρευνα αποκαλύπτει την έντονη χωρική συγκέντρωση της τουριστικής δραστηριότητας σε νησιωτικούς και παραθαλάσσιους προορισμούς. Συγκεκριμένα, το Νότιο Αιγαίο αναδεικνύεται σε επίπεδο περιφέρειας ως ο βασικός κόμβος τουριστικής δραστηριότητας, συγκεντρώνοντας περίπου το ένα τρίτο των αγγελιών (34%).
Το μεγαλύτερο μέρος των αγγελιών στην περιφέρεια αφορούν στην Κω (5,7%), τη Ρόδο (5,5%), τη Σαντορίνη (8,5%) και τη Μύκονο (7,7%). Ακολουθούν η Κρήτη (18,3%), η οποία εμφανίζει σχετικά ισομερή κατανομή αγγελιών στο εσωτερικό της, η Αττική και κυρίως ο Κεντρικός Τομέας Αθηνών (9,3%), η Κεντρική Μακεδονία με επίκεντρο τη Χαλκιδική (9,3%), και τα Ιόνια Νησιά με επίκεντρο την Κέρκυρα (5,2%) και τη Ζάκυνθο (3,1%). Στον αντίποδα, ηπειρωτικές περιφέρειες χωρίς πρόσβαση στη θάλασσα, όπως η Δυτική Μακεδονία και τμήματα της Θεσσαλίας υστερούν σημαντικά.
Μάγειρες, ρεσεψιονίστ και σερβιτόροι-ες είναι οι τρεις κορυφαίες ειδικότητες. – πηγή: Skillscapes Observatory
Κουζίνα, σέρβις, υποδοχή
Όσον αφορά στη διάρθρωση της ελληνικής τουριστικής αγοράς εργασίας, τα περισσότερα επαγγέλματα σχετίζονται άμεσα με την εξυπηρέτηση των επισκεπτών. Στην κορυφή της ζήτησης βρίσκονται οι μάγειρες, με περίπου 14% του συνόλου των αγγελιών) ενώ ακολουθούν οι υπάλληλοι υποδοχής, οι σερβιτόροι, οι καμαριέρες και οι μπάρμαν.
Αντίθετα, θέσεις που συνδέονται με τη διοίκηση και τον συντονισμό – όπως διευθυντές υποδοχής ή εστιατορίων – εμφανίζονται πολύ λιγότερο συχνά. Η εικόνα αυτή αντανακλά τη δομή του ελληνικού τουριστικού μοντέλου, το οποίο βασίζεται κυρίως σε εποχικές θέσεις εξυπηρετικού χαρακτήρα.
Δεν αποκλείεται ωστόσο ένα μέρος των διοικητικών θέσεων να μην αναζητείται μέσω αγγελιών εργασίας, με τους εργοδότες να επιλέγουν εναλλακτικούς τρόπους όπως μέσω προσωπικών δικτύων, συστάσεων και εσωτερικών προαγωγών.
Πώς μπορώ να σας εξυπηρετήσω;
Αντιστοίχως, οι δεξιότητες που αναζητούνται περισσότερο από τους εργοδότες σχετίζονται κυρίως με την εξυπηρέτηση πελατών και την επικοινωνία, στοιχείο που επιβεβαιώνει τον έντονα διαπροσωπικό χαρακτήρα της τουριστικής απασχόλησης στη χώρα.
Σημαντική θέση καταλαμβάνουν επίσης τεχνικές και λειτουργικές δεξιότητες, καθώς και διαπροσωπικές δεξιότητες όπως η ομαδική εργασία, η προσαρμοστικότητα και η συμμόρφωση με τους κανόνες λειτουργίας του εκάστοτε χώρου εργασίας.
Αντίθετα, δεξιότητες που συνδέονται με τη διοίκηση και την ηγεσία εμφανίζονται λιγότερο συχνά, γεγονός που αντανακλά και τον περιορισμένο αριθμό αντίστοιχων θέσεων στον κλάδο. Παράλληλα, ιδιαίτερα περιορισμένη είναι η αναφορά σε ψηφιακές και πράσινες δεξιότητες, παρά το γεγονός ότι αποτελούν βασικούς άξονες της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τη δίδυμη μετάβαση.
Οι εργοδότες στον τουρισμό ζητάνε κυρίως λειτουργικές και επικοινωνιακές δεξιότητες – πηγή: Skillscapes Observatory
Στα αζήτητα οι ψηφιακές και πράσινες δεξιότητες
«Η παραπάνω εικόνα αναδεικνύει μια σχετική απόσταση του ελληνικού τουριστικού μοντέλου από τις τεκτονικές αλλαγές που συντελούνται στον ευρωπαϊκό και ευρύτερα τον παγκόσμιο τουρισμό», υπογραμμίζουν οι ερευνητές.
«Η επιμονή των εργοδοτών στις λειτουργικές και επικοινωνιακές δεξιότητες και η απουσία έμφασης σε ψηφιακές και πράσινες δεξιότητες αναδεικνύει τη χαμηλή υιοθέτηση καινοτόμων και βιώσιμων πρακτικών στο ελληνικό τουριστικό μοντέλο. Τα παραπάνω προστίθενται σε μια κρίσιμη περίοδο, που προμηνύει έντονες αλλαγές στη γεωγραφία του τουρισμού στη Μεσόγειο, τόσο λόγω της κλιματικής αλλαγής, όσο και της πρόσφατης γεωπολιτικής αστάθειας.
Συνεπώς, κρίνεται αναγκαία η ενίσχυση τόσο της κατάρτισης των εργαζομένων όσο και των γνώσεων των εργοδοτών, ώστε ο ελληνικός τουρισμός να αποκτήσει την αναγκαία ανθεκτικότητα και να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στις αναδυόμενες προκλήσεις. Επιπρόσθετα, θα πρέπει να ενταθεί και ο διάλογος για την διαφοροποίηση της ελληνικής οικονομίας, καθώς η αυξανόμενη εξάρτηση από τον τουρισμό ελλοχεύει μόνο κινδύνους για τη χώρα», καταλήγουν.
