Τα drones και η τεχνητή νοημοσύνη αναδιαμορφώνουν το πεδίο της μάχης, θολώνοντας τη γραμμή του μετώπου και διαβρώνοντας το πλεονέκτημα της στρατιωτικής ισχύος που τα δυτικά έθνη θεωρούν δεδομένο
Περισσότερα από 110 χρόνια αφότου οι δυνάμεις των Anzacs αποβιβάστηκαν στην Καλλίπολη, θα αναγνώριζαν ορισμένους παραλληλισμούς, καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται ανελέητα στο Ιράν και την Ουκρανία.
Η Καλλίπολη ήταν ως γνωστόν μια αποτυχημένη προσπάθεια κατάληψης των στενών των Δαρδανελίων από την Τουρκία. Σήμερα, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, παλεύει με το πώς να αναγκάσει το Ιράν να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ –μια αρτηρία από την οποία διέρχεται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου– εναλλάσσοντας τη διπλωματία με τις στρατιωτικές απειλές.
Και όπως τα χαρακώματα του Δυτικού Μετώπου του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου που προκάλεσαν τέσσερα χρόνια αδιεξόδου και σφαγής, τα ουκρανικά και τα ρωσικά στρατεύματα ξοδεύουν πολύ αίμα και πόρους για κάθε μέτρο γης, σημειώνει στο Financial Review ο διπλωματικός και αμυντικός συντάκτης Άντριου Τίλετ.
Ωστόσο, φυσικά, υπάρχουν και διαφορές. Οι επικοινωνίες γίνονται σε πραγματικό χρόνο και η ιατρική μάχης έχει βελτιώσει δραματικά τις πιθανότητες επιβίωσης, παρόλο που η μεγαλύτερη γκάμα των σύγχρονων όπλων είναι πιο θανατηφόρα από τις ξιφολόγχες και τα επαναληπτικά τουφέκια του παρελθόντος.
Φθηνά σμήνη drones και τεχνητή νοημοσύνη ανατρέπουν την παραδοσιακή στρατιωτική υπεροχή της Δύσης
«Ο πόλεμος έχει σίγουρα εξελιχθεί και πάντα συνέχιζε να εξελίσσεται σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας», λέει ο Brigham McCown, πρώην αεροπόρος του πολεμικού ναυτικού των ΗΠΑ, σύμβουλος της ομάδας μετάβασης του Τραμπ και πλέον ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Hudson.
«Πριν από πέντε ή 10 χρόνια, ένα drone που θα πετούσε προς ένα πλοίο δεν θα λαμβανόταν σοβαρά υπόψη, δεν θα μπορούσε να κάνει μεγάλη ζημιά, σωστά; Και τώρα σίγουρα μπορεί», προσθέτει.
Τα αυτόνομα συστήματα, όπως τα φθηνά, μαζικής παραγωγής drones και η τεχνητή νοημοσύνη, αναδιαμορφώνουν το πεδίο της μάχης, θολώνοντας τη γραμμή του μετώπου και διαβρώνοντας το πλεονέκτημα της στρατιωτικής ισχύος που τα δυτικά έθνη θεωρούν δεδομένο.
Γεωπολιτική αναταραχή και η κατάρρευση των κανόνων
Ο κόσμος είχε δεκαετίες να νιώσει τόσο απρόβλεπτος και σε τέτοια ένταση.
Οι αναθεωρητικές δυνάμεις της Κίνας, της Ρωσίας και του Ιράν συνεργάζονται για να ανατρέψουν την υπάρχουσα διεθνή τάξη. Υποβοηθούνται και ενθαρρύνονται από την εγκατάλειψη του ρόλου της Αμερικής ως παγκόσμιου χωροφύλακα εκ μέρους του Τραμπ, την ευρωπαϊκή δυσπραγία και μια περιοχή Ασίας-Ειρηνικού που ταλαντεύεται ανάμεσα στο να θεωρεί το Πεκίνο απειλή για την ασφάλεια ή οικονομικό χρυσωρυχείο.
Οι κυβερνήσεις απαντούν διοχετεύοντας περισσότερα χρήματα στην άμυνα, την ώρα που οι οικονομίες τους λιμνάζουν, οι πληθωριστικές πιέσεις αναζωπυρώνονται και οι πολίτες απαιτούν υψηλότερα επίπεδα κοινωνικών δαπανών.
Ακόμη και το φάσμα της πυρηνικής σύγκρουσης έχει επιστρέψει, σύμφωνα με αξιωματούχους όπως ο Υπουργός Άμυνας Richard Marles και ο επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας, Rafael Grossi, ο οποίος προειδοποίησε αυτή την εβδομάδα ότι ο αριθμός των χωρών με πυρηνικές κεφαλές θα μπορούσε να διπλασιαστεί φτάνοντας τις 20.
«Νομίζω ότι στο σημείο που βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή, δεν υπάρχει σταθερή ισορροπία δυνάμεων», λέει ο Mark Leonard, διευθυντής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, ο οποίος γράφει για αυτό το θέμα στο νέο του βιβλίο, Surviving Chaos: Geopolitics When the Rules Fail (Επιβιώνοντας στο Χάος: Η Γεωπολιτική όταν οι Κανόνες Αποτυγχάνουν).
«Δεν υπάρχει συμφωνία για το ποιοι είναι οι κανόνες. Σε μια κατάσταση χωρίς τάξη, είναι σαν να μην έχουμε τίποτα κοινό. Είναι αυτό που συμβαίνει όταν η τάξη έχει ξεπεραστεί από τα γεγονότα και οι άνθρωποι απλώς έχουν προχωρήσει. Οι ΗΠΑ, που ήταν ο κύριος αρχιτέκτονας αυτής της τάξης, έχουν σίγουρα προχωρήσει».
Ασύμμετρος πόλεμος: Όταν ο “Δαυίδ” χρησιμοποιεί drones
Σε συνδυασμό με αυτή τη γεωπολιτική αναταραχή υπάρχει και αυτό που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως μείωση των εμποδίων για πόλεμο. Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ρωσία διαθέτουν ανώτερη δύναμη πυρός σε σύγκριση με το Ιράν και την Ουκρανία αντίστοιχα, και έχουν προκαλέσει σημαντικές ζημιές.
Ωστόσο, οι δύο μικρότερες χώρες παραμένουν στη μάχη χρησιμοποιώντας ασύμμετρα μέσα ενάντια σε πιο τρομερούς αντιπάλους. Το πιο προφανές από αυτά είναι τα drones. Τις πρώτες μέρες της ρωσικής εισβολής το 2022, οι ουκρανικές δυνάμεις χρησιμοποίησαν αυτοσχέδια drones οπλισμένα με εκρηκτικά με καταστροφικά αποτελέσματα, για να σταματήσουν κυριολεκτικά τα ρωσικά τανκς και τα τεθωρακισμένα οχήματα στην πορεία τους.
Η Ουκρανία χρησιμοποιεί drones για να πραγματοποιεί τολμηρά χτυπήματα μεγάλου βεληνεκούς εναντίον ρωσικών στόχων, σε ξηρά και θάλασσα. Η Ρωσία τα χρησιμοποιεί για να τρομοκρατεί τους Ουκρανούς κάθε βράδυ με επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές, όπως τα ενεργειακά δίκτυα.
Ο Πρέσβης της Ουκρανίας στην Ιαπωνία, Γιούρι Λουτοβίνοφ, ποζάρει για μια φωτογραφία δίπλα σε ομοίωμα του ουκρανικής κατασκευής drone Vampire, κατά τη διάρκεια συνέντευξης στο Reuters στην πρεσβεία της Ουκρανίας στο Τόκιο, Ιαπωνία, 28 Απριλίου 2026. REUTERS/Issei Kato
Και οι δύο εμπόλεμες πλευρές χρησιμοποιούν drones για να εντοπίζουν και να επιτίθενται σε αντίπαλους στρατιώτες.
Ωστόσο, αναμφισβήτητα οι Ιρανοί είναι αυτοί που έχουν χρησιμοποιήσει τα drones με τον πιο θεαματικό τρόπο. Εξαπολύοντας σμήνη από drones, μαζί με πυραύλους, σε στρατιωτικές βάσεις των ΗΠΑ, στη ναυτιλία και στις υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου των γειτόνων τους στον Κόλπο, η Ισλαμική Δημοκρατία έχει παραλύσει την περιοχή και την υφήλιο.
Τα οικονομικά του πολέμου: Φθηνά drones εναντίον πανάκριβων πυραύλων
Η Τεχεράνη έχει αλλάξει τα οικονομικά δεδομένα, παράγοντας μαζικά χιλιάδες φθηνά drones που μπορεί να κοστίζουν μόλις 20.000 δολάρια ΗΠΑ (28.000 δολάρια Αυστραλίας) το καθένα, κατακλύζοντας τις αεράμυνες όπου οι πύραυλοι αναχαίτισης μπορεί να κοστίζουν εκατομμύρια.
Μια νέα μελέτη που κυκλοφόρησε αυτή την εβδομάδα από το αμερικανικό Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS) εκτιμά ότι οι δυνάμεις των ΗΠΑ ενδέχεται να έχουν εξαντλήσει τα μισά από τα αποθέματά τους σε ορισμένους από αυτούς τους πυραύλους αεράμυνας σε λιγότερο από 40 ημέρες πολέμου.
Οι αναλυτές πιστεύουν ότι οι δυνάμεις των ΗΠΑ μπορεί να έχουν εκτοξεύσει από 190 έως 290 αναχαιτιστικά THAAD, από ένα προπολεμικό απόθεμα 360 πυραύλων. Κάθε πύραυλος THAAD (τερματική αεράμυνα μεγάλου υψομέτρου) κοστίζει 15,5 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ και χρειάζεται 53 μήνες για να κατασκευαστεί.
Και ίσως έχουν εκτοξευθεί έως και 1.430 από τα 2.330 αναχαιτιστικά συστήματα Patriot των ΗΠΑ, προσθέτει η έκθεση του CSIS. Το κόστος τους ανέρχεται σε 3,9 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ το καθένα και η παραγωγή τους διαρκεί 42 μήνες.
Με την είσοδο στον πόλεμο, υπήρχαν ήδη ανησυχίες ότι τα αμερικανικά αποθέματα ήταν επικίνδυνα χαμηλά για μια σύγκρουση με έναν ομότιμο αντίπαλο όπως η Κίνα. Θα μπορούσε να χρειαστούν έως και τέσσερα χρόνια για την αναπλήρωση των προμηθειών απλώς στα προπολεμικά επίπεδα.
Επιπλέον, τα drones και οι πύραυλοι που περνούν μέσα από το δίχτυ προστασίας μπορούν να προκαλέσουν δαπανηρές πολιτικές και στρατιωτικές ζημιές. Ανάμεσα στους πρώτους στόχους της Τεχεράνης ήταν ακριβά συστήματα ραντάρ, κάτι που συνέβαλε στο να «τυφλωθούν» οι ΗΠΑ και να διευκολύνει κάθε διαδοχικό κύμα επιθέσεων να περάσει απαρατήρητο για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
«Αυτό που πρέπει να κρατήσει η Δύση από όλο αυτό, είναι ότι ένας αντίπαλος μπορεί να επιβάλει πραγματική αναστάτωση, ή πραγματικές διαταραχές, σε μεγάλη κλίμακα με σχετικά μικρό κόστος, και αυτό απαιτεί σημαντική προσαρμογή, επειδή η Δύση –ιδιαίτερα οι ΗΠΑ– έχει βασιστεί σε λιγότερες αλλά πιο ικανές πλατφόρμες», αναφέρει ο McCown.
«Επειδή τα φθηνότερα συστήματα μπορούν να παραταχθούν στο πεδίο πολύ πιο γρήγορα και σε πολύ μεγαλύτερους αριθμούς, αυτό απαιτεί αλλαγή νοοτροπίας – και ακόμη και μετά από αρκετά χρόνια πολέμου στην Ουκρανία, δεν είμαι σίγουρος ότι οι παγκόσμιες ή οι μεσαίες δυνάμεις κατανοούν πλήρως το μέγεθος αυτής της αλλαγής στη στρατηγική».
Η επιβίωση των παραδοσιακών όπλων
Παρόλα αυτά, ο McCown και άλλοι ειδικοί σε θέματα στρατηγικής δεν πιστεύουν ότι τα drones έχουν καταστήσει εντελώς παρωχημένες τις μεγαλύτερες επανδρωμένες πλατφόρμες, όπως τα μαχητικά αεροσκάφη και τα πολεμικά πλοία.
«Τα drones έχουν σίγουρα δημιουργήσει μια νέα διάσταση στον πόλεμο», λέει ο Mark Cancian, ανώτερος σύμβουλος στο CSIS, πρώην συνταγματάρχης πεζοναυτών και στέλεχος του Γραφείου Διαχείρισης και Προϋπολογισμού στην κυβέρνηση Τραμπ.
«Αναπόφευκτα, έχει προκύψει μια προσπάθεια αντιμετώπισης των drones (counter-drone). Αυτή η δυναμική μέτρου-αντίμετρου-αντι-αντίμετρου είναι κοινή στον πόλεμο. Αυτό περιορίζει το τι μπορούν να κάνουν τα drones».
«[Όμως] τα επανδρωμένα αεροσκάφη υπήρξαν κεντρικά στη στρατιωτική προσπάθεια των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν. Οι πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς είναι πολύ ακριβοί για να πλήξουν κάθε στόχο. Τα πλοία επιφανείας και ιδιαίτερα τα αεροπλανοφόρα έχουν αποδειχθεί χρήσιμα, αλλά στο Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ λείπουν ξεκάθαρα κάποιες δυνατότητες, όπως αποδεικνύεται από την αποτυχία του να κρατήσει ανοιχτά τα Στενά του Ορμούζ».
Ο Luigi Scazzieri, ανώτερος αναλυτής πολιτικής στο Ινστιτούτο Μελετών Ασφαλείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σημειώνει ότι οι στρατοί εξακολουθούν να χρειάζονται έναν συνδυασμό όπλων.
«Τα drones έχουν αλλάξει τον πόλεμο, αλλά τα παλαιότερα συστήματα (legacy systems) εξακολουθούν να έχουν σημασία», λέει ο Scazzieri.
«Δεν μιλάμε συχνά για τον ρόλο του πυροβολικού στην Ουκρανία, για παράδειγμα, ή τον ρόλο του πεζικού και των τεθωρακισμένων στη διατήρηση εδαφών που τα drones δεν μπορούν να καταλάβουν.
«Τα αεροπλανοφόρα και τα μαχητικά μπορούν να προβάλουν ισχύ μακριά από βάσεις και εθνικά εδάφη με τρόπο που τα drones δεν μπορούν. Επιπλέον, τα drones είναι επίσης ευάλωτα σε αντίμετρα όπως οι παρεμβολές (jamming) που μπορεί να μειώσουν δραστικά την αποτελεσματικότητά τους.
«Ωστόσο, πιστεύω ότι η εξάπλωση φθηνών drones θέτει υπό αμφισβήτηση τη χρησιμότητα πολύ ακριβών πλατφορμών που ενδέχεται να είναι ευάλωτες σε σμήνη drones.
«Τα τανκς αντιμετωπίζουν ένα αβέβαιο μέλλον. Καμία μεγάλη δύναμη δεν τα έχει αποσύρει, αλλά φαίνονται λιγότερο χρήσιμα στην Ουκρανία».
Η «κρεατομηχανή» και ο φόρος αίματος
Πράγματι, οι απώλειες σε τανκς και τεθωρακισμένα οχήματα ήταν τεράστιες. Μια ιδιωτική εταιρεία στρατιωτικών αναλύσεων, η Oryx, η οποία καταγράφει τις ζημιές μάχης από φωτογραφίες, εκτιμά ότι η Ρωσία έχει χάσει 11.000 τανκς και τεθωρακισμένα οχήματα, ενώ άλλα 3.000 έχουν υποστεί ζημιές, έχουν εγκαταλειφθεί ή έχουν αιχμαλωτιστεί.
Οι ουκρανικές απώλειες υπολογίζονται σε περίπου 4.400 και 1.400 αντίστοιχα. Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης, η Αυστραλία διαθέτει συνολικά λιγότερα από 500 τανκς και τεθωρακισμένα οχήματα.
Μια κατηγορία που απευθύνεται συχνά εναντίον της Μόσχας είναι το πώς έχει μετατρέψει τη γραμμή του μετώπου σε «κρεατομηχανή», όντας πρόθυμη να ρίξει κύματα στρατευμάτων στη μάχη, ακόμη κι όταν αυτά θερίζονται.
Αυτή την εβδομάδα, ο στρατός της Ουκρανίας ανακοίνωσε ότι οι ρωσικές δυνάμεις έχουν υποστεί 1,3 εκατομμύρια απώλειες (νεκρούς ή τραυματίες), από το ξέσπασμα των εχθροπραξιών τον Φεβρουάριο του 2022. Ο ρυθμός των απωλειών έχει επιταχυνθεί τους τελευταίους μήνες, παρόλο που η γραμμή του μετώπου ουσιαστικά έχει παγώσει.
Η Ρωσία προσπαθεί να διατηρήσει το ανθρώπινο δυναμικό της με διάφορους τρόπους: με πιο γενναιόδωρα μπόνους κατάταξης, υποσχέσεις ελευθερίας σε κρατούμενους που παίρνουν τα όπλα, ενώ υπάρχουν ισχυρισμοί ότι στρατολόγοι εξαπατούν άνδρες από τη Νότια Ασία, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική με υποσχέσεις για δουλειές, μόνο και μόνο για να τους αναγκάσουν στη συνέχεια να καταταγούν.
Η σημασία της γεωγραφίας και των πόλεων
Η Grace Mappes, αναλύτρια για θέματα Ρωσίας στο Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW), επισημαίνει ότι με τη σθεναρή αντίσταση της Ουκρανίας, «το έδαφος παραμένει απολύτως σχετικό με τον σύγχρονο πόλεμο».
«Οι ρωσικές δυνάμεις έχουν υποστεί μερικές από τις βαρύτερες απώλειές τους και έχουν πετύχει τις πιο πύρρειες νίκες σε αστικές περιοχές, ιδιαίτερα για την κατάληψη των [ουκρανικών πόλεων] Μπαχμούτ, Τσάσιβ Γιαρ και Ποκρόβσκ, καθεμία από τις οποίες χρειάστηκε από μήνες έως χρόνια για να ολοκληρωθεί», λέει η Mappes.
«Πιθανότατα θα χρειαστούν χρόνια στη Ρωσία για να πολεμήσει μέσα στο πυκνοκατοικημένο και οχυρωμένο υπόλοιπο της περιφέρειας του Ντονέτσκ. Ο ποταμός Δνείπερος παίζει επίσης σημαντικό αμυντικό ρόλο στη νότια Ουκρανία».
Πρόσθεσε ότι οι ρωσικές δυνάμεις τείνουν να πραγματοποιούν τις πιο γρήγορες προελάσεις και αποστολές διείσδυσης σε αγροτικές εκτάσεις με αραιοκατοικημένα χωριά.
«Οι ρωσικές δυνάμεις προσπαθούν να εκμεταλλευτούν αγωγούς φυσικού αερίου και δίκτυα αποχέτευσης για να διεισδύσουν και να αποφύγουν τη στόχευσή τους από drones», δήλωσε η Mappes.
«Οι ουκρανικές και ρωσικές δυνάμεις δίνουν προτεραιότητα στην κατάληψη ανεμοφρακτών (δεντροστοιχιών), ιδιαίτερα όταν υπάρχει φύλλωμα, για να κάνουν περιορισμένες προελάσεις στο πεδίο της μάχης. Και οι δύο πλευρές εκμεταλλεύονται επίσης τις κακές καιρικές συνθήκες, οι οποίες επηρεάζουν τις επιχειρήσεις των drones, προκειμένου να διεισδύσουν».
Άμυνα έναντι επίθεσης: Το πλεονέκτημα της έδρας
Όπως έχει διαπιστώσει η κάθε πλευρά, τα drones είναι καλά στο να σκοτώνουν με τηλεχειρισμό, αλλά εξακολουθούν να απαιτούνται στρατεύματα για τη διατήρηση του εδάφους.
Η ικανότητα του Ιράν να απειλεί τη ναυτιλία στα Στενά του Ορμούζ, μέσω ενός συνδυασμού drones, θαλάσσιων ναρκών και επιθέσεων από μικρά, ταχύπλοα σκάφη, υπογραμμίζει επίσης τη δύναμη του πλεονεκτήματος της έδρας.
«Η γεωγραφία πάντα έπαιζε ρόλο στον πόλεμο», λέει ο Scazzieri.
«Οι αμυνόμενοι έχουν σχεδόν πάντα το προβάδισμα έναντι των επιτιθέμενων, και η χρήση του εδάφους προς όφελος κάποιου αποτελεί βασικό δόγμα στον πόλεμο. Επομένως, δεν θα έλεγα ότι υπάρχει κάτι νέο. Αντίθετα, αυτά τα διαχρονικά μαθήματα έχουν υπογραμμιστεί για άλλη μια φορά».
Ο Cancian προσθέτει:
«Υπάρχει μεγάλη συζήτηση μεταξύ των στρατιωτικών στοχαστών σχετικά με το εάν ο πόλεμος έχει γίνει κυρίως επιθετικός ή αμυντικός.
«Κάποιοι υποστηρίζουν ότι τα χτυπήματα ακριβείας μεγάλου βεληνεκούς δίνουν το πλεονέκτημα στην επίθεση, ενώ άλλοι επισημαίνουν τις επιπτώσεις των drones μικρού βεληνεκούς και των ακριβών πληροφοριών που δίνουν το πλεονέκτημα στην άμυνα.
«Αυτό που είναι ξεκάθαρο, είναι ότι κάθε πόλεμος είναι μια ζαριά με σιδερένια ζάρια, όπως το έθεσε ο Μπίσμαρκ. Η πορεία του είναι απρόβλεπτη».
Η Silicon Valley απειλεί τους παραδοσιακούς κολοσσούς της άμυνας
Σε αυτή την εποχή του πολέμου υψηλής τεχνολογίας και των περιορισμένων δημοσιονομικών συνθηκών, μια ομάδα που αναδύεται είναι τα «tech bros» (οι τύποι της τεχνολογίας), τα οποία απειλούν τους καθιερωμένους κολοσσούς και κύριους εργολάβους άμυνας, όπως η Lockheed Martin ή η Raytheon.
Οι νεοφυείς επιχειρήσεις (start-ups) της Silicon Valley, όπως η Anduril και η Palantir, καθώς και η SpaceX του Έλον Μασκ, συνδυάζουν πολεμικά όπλα με λογισμικό που ξεπερνά την τεχνολογία αιχμής, μαζί με τη νοοτροπία «κινήσου γρήγορα και σπάσε πράγματα» του τομέα της τεχνολογίας.
«Αν ήμουν ένας μεγάλος εργολάβος άμυνας, θα ήμουν τρομοκρατημένος γιατί, ειλικρινά, κάθονταν στη φάτνη για πολύ καιρό», σχολιάζει ο McCown.
«Ο τύπος του ανταγωνισμού που φέρνει η καινοτομία – αρκεί να κοιτάξετε τον εμπορικό διαστημικό τομέα για να δείτε τι συμβαίνει όταν… αφήνεις ελεύθερους τους επιχειρηματίες. Η NASA δεν θα μπορούσε ποτέ να κάνει αυτό που έκανε ο Έλον Μασκ ή ο Τζεφ Μπέζος.
«Αν κοιτάξετε το Υπουργείο Άμυνας ή το Υπουργείο Πολέμου, ή όπως αλλιώς θέλουν να ονομάζονται αυτές τις μέρες, επενδύουν σε μικρότερες εταιρείες, σε start-ups.
«Οι πύραυλοι των 3 εκατομμυρίων δολαρίων, τα καπάκια τουαλέτας των 1.000 δολαρίων, τα σφυριά των 500 δολαρίων – αυτά τα πράγματα δεν θα περνάνε πια».
