Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται στη δίνη των επιπτώσεων από τον πόλεμο στο Ιράν – Φόβος και τρόμος ο πληθωρισμός
Επί ποδός βρίσκονται τις τελευταίες εβδομάδες κεντρικές τράπεζες και αναλυτές υπό τον φόβο μιας αναζωπύρωσης του πληθωρισμού εξαιτίας της εκτόξευσης των τιμών των καυσίμων που πυροδοτεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.
Εχοντας φτάσει πάνω από 10% στα τέλη του 2022, λόγω των εμπλοκών στις εφοδιαστικές αλυσίδες μετά την πανδημία, των υπερβολικά γενναιόδωρων επιδομάτων τόνωσης των οικονομιών και του ενεργειακού σοκ που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία, ο μέσος πληθωρισμός στις πλούσιες χώρες μειώθηκε. Στις αρχές του 2026 ήταν κοντά στο 2% και οι κεντρικοί τραπεζίτες πίστευαν ότι είχαν… εξοντώσει το τέρας του πληθωρισμού.
Ωστόσο, πριν προλάβουν να ανασάνουν, το παιχνίδι ξαναγύρισε. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει φέρει τα πάνω κάτω για άλλη μια φορά στις αγορές ενέργειας. Οι ροές πετρελαίου μέσω του Στενού του Ορμούζ παραμένουν ίσως και 97% κάτω από τα κανονικά επίπεδα, όπως επισημαίνει ο Economist, σε ένα πλαίσιο αντικρουόμενων δηλώσεων για τις προθέσεις των αντιμαχόμενων πλευρών.
Η τιμή του Brent κινείται με διακυμάνσεις γύρω από τα 100 δολάρια το βαρέλι -έχοντας φτάσει κοντά στα 120 δολάρια- από 60 δολάρια που ήταν στην αρχή του έτους.
Οι τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη έχουν εκτοξευτεί.
Αντιδράσεις καταναλωτών
Και, ενώ οι αναλυτές επισημαίνουν ως θετικό σημείο ότι ακόμη η παγκόσμια οικονομία απέχει από την ύφεση -εκτός εάν επιδεινωθούν οι αναταραχές στη διακίνηση πετρελαίου και οι επιπτώσεις τους- προειδοποιούν ότι σχεδόν σίγουρα θα πυροδοτήσουν περαιτέρω τη λαϊκή οργή για το κόστος διαβίωσης.
Νομοτελειακά, η αύξηση του κόστους της ενέργειας οδηγεί σε πτώση της παραγωγής. Τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων μειώνονται, καθώς πληρώνουν περισσότερα για καύσιμα και ηλεκτρική ενέργεια. Οι καταναλωτές, αναγκασμένοι να ξοδέψουν περισσότερα για βενζίνη, περιορίζουν τις ελαστικές δαπάνες.
Μια πρόσφατη μελέτη της συμβουλευτικής εταιρείας Oxford Economics εκτιμά ότι δύο μήνες με τιμές αργού πετρελαίου στα 140 δολάρια (σε συνδυασμό με υψηλότερες τιμές φυσικού αερίου) θα ωθούσαν τμήματα της παγκόσμιας οικονομίας σε μια ήπια ύφεση.
Μια έρευνα της WSJ μεταξύ οικονομολόγων υποδηλώνει ότι τα 138 δολάρια είναι το σημείο καμπής για τις ΗΠΑ.
Την ίδια στιγμή, πολλές οικονομίες φαίνονταν έτοιμες για ύφεση ακόμη και πριν ξεκινήσει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.
Η εμπιστοσύνη των καταναλωτών βρίσκεται κοντά σε ιστορικό χαμηλό της στις ΗΠΑ, ενώ ελάχιστα διαφοροποιείται προς τα πάνω σε άλλες χώρες. Αυτό το σενάριο μπορεί να είναι υπερβολικά απαισιόδοξο. Έρευνα της Deutsche Bank δείχνει ότι δεν είναι μόνο το επίπεδο των τιμών που έχει σημασία, αλλά και αυτή καθεαυτή η μεταωολή τους. Η ύφεση των ΗΠΑ το 1973-1975 ήταν τόσο βαθιά επειδή οι τιμές του πετρελαίου υπερτριπλασιάστηκαν σε σύντομο χρονικό διάστημα. Μέχρι στιγμής, το 2026, δεν έχουν καν διπλασιαστεί. Παρόλα αυτά ο προβληματισμός μεταξύ των καταναλωτών είναι πολύ έντονος.
Επιβράδυνση και όχι ύφεση
Ο Στίβεν Μπλιτζ της συμβουλευτικής εταιρείας TS Lombard επισημαίνει ότι, κατά τη διάρκεια της συρρίκνωσης του ΑΕΠ που προκλήθηκε από το πετρέλαιο το 1990, η τιμή του αμερικανικού αργού αυξήθηκε κατά 166%. Για να προκληθεί ένας συγκρίσιμος κλονισμός σήμερα, θα έπρεπε να φτάσει τα 175 δολάρια, κάτι το οποίο για την ώρα, σύμφωνα με τον Economist, δεν διαφαίνεται.
Επιπλέον, η παγκόσμια οικονομία εισήλθε στην ενεργειακή κρίση σε σχετικά καλή κατάσταση. Οι πραγματικοί μισθοί στις ανεπτυγμένες οικονομίες αυξάνονται κατά τουλάχιστον 1% ετησίως. Το τέταρτο τρίμηνο του 2025, τα παγκόσμια εταιρικά κέρδη αυξήθηκαν κατά 15% σε ονομαστικούς όρους, σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.
Μια σειρά δεδομένων σε πραγματικό χρόνο υποδηλώνει ότι τους τελευταίους μήνες η ανάπτυξη στον πλούσιο κόσμο έχει επιταχυνθεί. Παρά τις διακυμάνσεις στις αγορές ενέργειας, λίγοι επενδυτές πανικοβάλλονται για μια ύφεση.
Οι δείκτες που καταρτίζει η τράπεζα Goldman Sachs, οι οποίοι συνδυάζουν την ανάλυση μετοχών, συναλλάγματος και άλλων περιουσιακών στοιχείων, υποδηλώνουν ότι οι επενδυτές προεξοφλούν μια ήπια επιβράδυνση, όχι ύφεση.
Ωστόσο, το ίδιο σύνολο δεδομένων υποδηλώνει ότι οι επενδυτές ανησυχούν πολύ για τον πληθωρισμό. Οι δείκτες των προσδοκιών για τον πληθωρισμό που βασίζονται στην αγορά εκτινάσσονται στα ύψη.
Δυσοίωνα στοιχεία για τον πληθωρισμό
Ένας εμπειρικός κανόνας λέει ότι μια διαρκής αύξηση των τιμών του πετρελαίου κατά 10 δολάρια τελικά προσθέτει 0,3-0,4 ποσοστιαίες μονάδες στον συνολικό πληθωρισμό. Υποθέτοντας ότι το πετρέλαιο θα παραμείνει γύρω στα 100 δολάρια το βαρέλι, ο μέσος πληθωρισμός στις χώρες του ΟΟΣΑ ενδέχεται να ξεπεράσει το 4%. Στα 140 δολάρια, όμως, ένας πληθωρισμός 5%-6% δεν είναι απίθανος. Ως ακόμη πιο ανησυχητικό επισημαίνεται το γεγονός ότι οι κεντρικές τράπεζες ενδέχεται να είναι λιγότερο ικανές να ανταποκριθούν σε ένα πληθωριστικό σοκ σε σύγκριση με το 2022.
Οι εταιρείες ενδέχεται να μετακυλήσουν τα κόστη στους καταναλωτές πιο γρήγορα αυτή τη φορά σε σύγκριση με το 2022-2023, έχοντας το δεδικασμένο των προηγούμενων ετών ότι μπορούν να αυξήσουν τις τιμές χωρίς συνέπειες.
Οι κεντρικές τράπεζες, από την άλλη, ενδέχεται να μην έχουν την ίδια άνεση να χρησιμοποιήσουν το όπλο της αύξησης των επιτοκίων για την καταπολέμηση τυχόν πληθωριστικής έξαρσης.
Στις ΗΠΑ, ο Ντόναλντ Τραμπ θα γίνει έξαλλος αν ο Κέβιν Γουόρς, η επιλογή του για την ηγεσία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας, ξεκινήσει τη θητεία του σε λίγους μήνες με αύξηση των επιτοκίων.
Αν και τα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο δεν είναι πάντα αξιόπιστα, υποδηλώνουν ότι η μάστιγα του πληθωρισμού αρχίζει να αναζωπυρώνεται.
Η εταιρεία συμβούλων Alternative Macro Signals αναλύει εκατομμύρια ειδησεογραφικά άρθρα. Ο παγκόσμιος δείκτης πληθωρισμού της, ο οποίος έχει αποδειχθεί χρήσιμος προγνωστικός δείκτης των επίσημων στοιχείων, έχει αυξηθεί απότομα πρόσφατα. Εάν ισχύσουν τα ιστορικά μοντέλα, μέχρι τον Ιούλιο η αύξηση του πληθωρισμού σε μηνιαία βάση θα μπορούσε να ξεπεράσει το 0,6%. Αυτό ισοδυναμεί με ποσοστό άνω του 7% σε ετήσια βάση.
Και δεν είναι μόνο η Alternative Macro Signals που δίνει τέτοια δυσοίωνα στοιχεία. Η συμβουλευτική εταιρεία Truflation αναλύει τις τιμές σε πραγματικό χρόνο από μια ευρεία γκάμα πηγών. Τα στοιχεία της υποδηλώνουν ότι αυτόν το νμήνα ο ετήσιος πληθωρισμός των αγαθών στις ΗΠΑ έχει αυξηθεί από λιγότερο από 1% σε σχεδόν 3,5% ως αποτέλεσμα αποκλειστικά της αύξησης των τιμών στη βενζίνη.
Μέτρα για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους
Εάν οι κεντρικές τράπεζες δεν καταφέρουν να προλάβουν μια νέα κρίση του κόστους διαβίωσης, οι κυβερνήσεις ενδέχεται να αναγκαστούν να στηρίξουν οικονομικά τους πολίτες. Το 2022-23, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις διέθεσαν κατά μέσο όρο περίπου το 3%-4% του ΑΕΠ για να μειώσουν το ενεργειακό κόστος που εκτοξεύτηκε σε δυσθεώρητα ύψη για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Τα μέτρα αυτά βοήθησαν τους φτωχότερους της Ευρώπης να αποφύγουν τη σοβαρή στέρηση. Ωστόσο, είχαν τεράστιο δημοσιονομικό κόστος.
Ίσως οι μισές από τις δαπάνες δεν ήταν στοχευμένες, με αποτέλεσμα οι πλούσιοι και μεγαλύτεροι καταναλωτές ενέργειας που χρειάζονταν τη λιγότερη βοήθεια να προκύψουν πιο ωφελημένοι.
Το ερώτημα στην παρούσα φάση είναι εάν οι κυβερνήσεις θα επιλέξουν πιο στοχευμένα μέτρα αυτή τη φορά, πράγμα δύσκολο σε μια εποχή λαϊκιστικής οργής και σπάταλων πολιτικών, προειδοποιεί ο Economist.
Τελικά, η πιο μακροχρόνια οικονομική συνέπεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να είναι η επιδείνωση των δημοσιονομικών προβλημάτων του πλούσιου κόσμου.
