Μια σειρά από κρίσεις, έργο του Τραμπ (δασμοί, Γροιλανδία, Ιράν, προσβλητικές συμπεριφορές) έκαναν την Ευρώπη να συνειδητοποιήσει ότι δεν μπορεί να του έχει εμπιστοσύνη. Και τώρα που τη χρειάζεται, δεν είναι διατεθειμένη να του πει «ναι».
Τόσο στην πρώτη όσο και στη νέα θητεία του, ο Ντόναλντ Τραμπ μόνο παράπονα είχε για την Ευρώπη. Δεν πλήρωνε όσα έπρεπε στο ΝΑΤΟ, εκμεταλλευόταν τις ΗΠΑ στο διμερές εμπόριο, περίμενε από την Ουάσιγκτον να την προστατεύσει σε περίπτωση πολέμου. Αλλά όλα δείχνουν ότι ο πόλεμος στο Ιράν του έδωσε ένα μάθημα, σύμφωνα με το Bloomberg.
Ότι οι πανίσχυρες ΗΠΑ χρειάζονται την Ευρώπη. Για τις βάσεις τους, για τον εναέριο χώρο, για τη στρατηγική γεωγραφική θέση.
Η επιτυχία του πολέμου βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις ευρωπαϊκές βάσεις, τα λιμάνια και τον εναέριο χώρο
Ο Αμερικανός πρόεδρος ξεκίνησε έναν πόλεμο στην άμεση γειτονιά της Ευρώπης χωρίς να συνεννοηθεί με τους συμμάχους του εκεί. Χωρίς καν να τους ενημερώσει. Και μόλις οι ηγέτες της δεν υπάκουσαν στις «εντολές» του, σημειώνοντας ότι ο πόλεμός του δεν συνάδει με το διεθνές δίκαιο, άρχισε να επιτίθεται εναντίον τους.
Ειρωνεύτηκε τον πρωθυπουργό της Βρετανίας, Κιρ Στάρμερ, λέγοντας ότι «δεν είναι και ο Τσόρτσιλ». Και επιτέθηκε στον Ισπανό πρωθυπουργό, Πέδρο Σάντσεθ, απειλώντας με οικονομικές κυρώσεις τη Μαδρίτη. Και ο Γάλλος πρόεδρος είπε ότι η επίθεση στο Ιράν είναι παράνομη.
Όπως επισημαίνει το Bloomberg, o Ντόναλντ Τραμπ συνειδητοποιεί ότι δεν επιβάλλει πλέον αντανακλαστική υποταγή.
Η ισχύς της Ευρώπης
Αυτό που πρέπει να συνειδητοποιεί ο Αμερικανός πρόεδρος είναι ότι μπορεί η Ευρώπη να εξαρτάται από το ΝΑΤΟ, αλλά έχει και δική της ισχύ. Και πως για να επιβληθούν οι ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή χρειάζεται τους κόμβους logistics στη Γερμανία, της αεροπορικές βάσεις στη Βρετανία, τις ναυτικές εγκαταστάσεις στην Ισπανία και τις άδειες υπερπτήσεων που επιτρέπουν στα αεροσκάφη τους να κινούνται ελεύθερα.
Jaimi Joy/Pool via REUTERS
Αλλά ο Ντόναλντ Τραμπ δεν επιδίωξε να δημιουργήσει έναν συνασπισμό για την εκστρατεία στο Ιράν. Έναν πόλεμο που η επιτυχία του βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο ευρωπαϊκό έδαφος. Σε αυτές τις βάσεις, τα λιμάνια και τον εναέριο χώρο.
Μιλώντας στο Bloomberg, ο Ίαν Λέσερ, συνεργάτης στο Γερμανικό Ταμείο Μάρσαλ των ΗΠΑ, αναφέρεται σε «σημάδι διάβρωσης της εμπιστοσύνης». Και εξηγεί: «Οι ΗΠΑ πληρώνουν το τίμημα επειδή δεν έδειξαν αλληλεγγύη με τους συμμάχους και τώρα μπορεί να είναι ένας ασυνεπής ωφελούμενος από την υποστήριξή τους. Οι ΗΠΑ χρειάζονται ισχυρούς συμμάχους, ποτέ δεν ξέρεις πότε θα τους χρειαστείς. Και οι ΗΠΑ δεν ξέρουν πού πάει αυτή η σύγκρουση».
Βέβαια, επισημαίνει το Bloomberg, θέλοντας και μη η Ευρώπη σύρεται στον πόλεμο. Αιτία, η επίθεση στη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι της Κύπρου. Βρετανία, Γαλλία και Ελλάδα έσπευσαν προς υπεράσπιση του νησιού. Ακολούθησε και η Ισπανία.
Αυτό συμβαίνει επειδή τα ευρωπαϊκά κράτη φιλοξενούν τα «πιο πολύτιμα ακίνητα» που διαθέτει ο αμερικανικός στρατός. Τις ευρωπαϊκές βάσεις του, που χρησιμοποιήθηκαν και στους πολέμους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν.
Αμοιβαία εξάρτηση
Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, οι ΗΠΑ βασίζονται επίσης στην Ευρώπη για τη συλλογή πληροφοριών, το εμπόριο και τον συντονισμό σχετικά με την Ουκρανία. Και αυτή η αμοιβαία εξάρτηση εξηγεί γιατί η σύγκρουση δεν έχει οδηγήσει σε ρήξη.
Ο Μπεν Χότζες, πρώην διοικητής του Αμερικανικού Στρατού στην Ευρώπη, επισημαίνει: «Δεν μπορείς να υπερασπιστείς την Αμερική από το Φορτ Μπραγκ, στη Βόρεια Καρολίνα, ή το Φορτ Χουντ, στο Τέξας. Εξαρτόμαστε από αυτές τις βάσεις. Η Πολεμική Αεροπορία θα σας πει, φυσικά, ότι χρειάζονται αυτά τα πράγματα. Και το Ναυτικό θα σας πει, φυσικά, ότι χρειάζονται αυτά τα πράγματα».
Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι των ΗΠΑ διστάζουν να συμμετάσχουν στον πόλεμο του Τραμπ, αν και πολλοί λίγοι τον έχουν καταδικάσει απερίφραστα. Ίσως μόνο η Ισπανία.
Και παρά το γεγονός ότι θεωρούν επικίνδυνο το καθεστώς της Τεχεράνης, ανησυχούν. Όχι μόνο για το πώς ξεκίνησε ο πόλεμος, αλλά και για το πώς θα τελειώσει. Και γνωρίζουν πως, σε κάθε περίπτωση, ακόμη και χωρίς τη συμμετοχή της στον πόλεμο, η Ευρώπη θα έχει προβλήματα από τις επιπτώσεις του πολέμου.
Απουσία νομικής αιτιολόγησης
Αυτό που κάνει διαφορετικό τον πόλεμο στο Ιράν σε σύγκριση με άλλους πολέμους των ΗΠΑ είναι ότι δεν μπόρεσαν να «χτίσουν» επιχειρήματα υπέρ της επέμβασης. Και υπάρχει φυσικά και το νομικό ζήτημα –κανείς δεν ξεχνάει το Ιράκ.
Ο Κιρ Στάρμερ δήλωσε ότι οποιαδήποτε δράση του Ηνωμένου Βασιλείου πρέπει να έχει «νόμιμη βάση και ένα βιώσιμο, μελετημένο σχέδιο». Ο Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε ότι η Γαλλία δεν μπορεί να εγκρίνει επιθέσεις που πραγματοποιούνται εκτός του διεθνούς δικαίου. Η Τζόρτζια Μελόνι προειδοποίησε ότι ο πόλεμος αντανακλά μια «κρίση του διεθνούς δικαίου». Και βέβαια ο Πέδρο Σάντσεθ, που μίλησε χωρίς περιστροφές, λέγοντας ότι «δεν θα γίνουμε συνένοχοι σε κάτι που είναι κακό για τον κόσμο και αντίθετο με τις αξίες και τα συμφέροντά μας».
Οι Ευρωπαίοι επίσης πήραν μερικά μαθήματα από την έναρξη της δεύτερης θητείας του Ντόναλντ Τραμπ. Από την πρώτη ημέρα ξεκίνησε εμπορικό πόλεμο, απείλησε τη Γροιλανδία, υποτιμά δημοσίως συμμάχους. Και κατάλαβαν ότι οι «επιθέσεις γοητείας» στον απρόβλεπτο Αμερικανό πρόεδρο αγοράζουν μόνο προσωρινή ηρεμία. Μετά έρχεται Αρμαγεδδών.
Η υπουργός Οικονομικών της Βρετανίας, Ρέιτσελ Ριβς ρωτήθηκε αν η άρνηση του Λονδίνου να συμμετάσχει σε επιθετικές ενέργειες στο Ιράν, μπορεί να επηρεάσει τις εμπορικές διαπραγματεύσεις. Απάντησε:
«Δεν μπορείς να πάρεις μια απόφαση για το αν θα εμπλέξεις τις βρετανικές ένοπλες δυνάμεις σε μια σύγκρουση επειδή μπορεί να κάνει ή όχι πιο πιθανό να επιτευχθεί μια εμπορική συμφωνία. Κρίναμε ότι δεν υπήρχε νομική βάση για επιθετική δράση στο Ιράν».
Ενώ ο Ισπανός πρωθυπουργός είπε σε ομιλία του: «Το ερώτημα δεν είναι αν είμαστε στο πλευρό των αγιατολάχ – κανείς δεν είναι. Το ερώτημα είναι αν είμαστε υπέρ της ειρήνης και της διεθνούς νομιμότητας. Δεν μπορείς να αντιμετωπίσεις μια παρανομία κάνοντας μια άλλη».
Η ρήξη είναι (;) μακριά
Σύμφωνα με το Bloomberg, μια σαφής ευρωπαϊκή ρήξη με τον Τραμπ εξακολουθεί να είναι σχεδόν αδιανόητη. Η Ευρώπη παραμένει βαθιά εξαρτημένη από τις ΗΠΑ για την άμυνά της. Και ο γ.γ. του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, πάντα συγκαταβατικός, ανέφερε το περιστατικό στην Τουρκία ως απόδειξη του ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος για τη σύγκρουση. Το Ιράν ήταν «κοντά στο να γίνει απειλή και για την Ευρώπη», δήλωσε στο Reuters.
Ωστόσο, η ευρωπαϊκή προθυμία να υποστηρίξει τον Τραμπ μειώνεται. Και σ’ αυτό συνέβαλαν οι κλιμακούμενες κρίσεις (δασμοί, Γροιλανδία, πόλεμος στην Ουκρανία και παραχωρήσεις προς τη Ρωσία, επίθεση στο Ιράν). Σύμφωνα με αξιωματούχους που μίλησαν στο Bloomberg, η αρχική απροθυμία της Ευρώπης να αντιδράσει έχει ξεπεραστεί.
Σύμφωνα με τον Τσαρλς Γκραντ, διευθυντή του Κέντρου Ευρωπαϊκής Μεταρρύθμισης, «γίνεται όλο και πιο δύσκολο για την Ευρώπη να πει “ναι” στον Τραμπ. Η Γροιλανδία ήταν ένα πολύ σημαντικό σημείο ρήξης. Έκανε την Ευρώπη να συνειδητοποιήσει ότι δεν μπορεί να περιμένει ότι η Αμερική θα συμπεριφερθεί με λογικό τρόπο σε σχέση με την ευρωπαϊκή ασφάλεια».
