Τα ανάπηρα παιδιά έχουν ανάγκη από «ειδικά χωριά» ή από ενσωμάτωση;
Μία πρόταση του ευρωβουλευτή της Νέας Δημοκρατίας, Γιώργου Αυτιά, έφερε αντιδράσεις από -σχεδόν- όλον τον προοδευτικό χώρο. Πρόκειται για ερώτηση που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής με σκοπό τη χρηματοδότηση και τη δημιουργία «προτύπων κοινοτήτων παιδιών και γονέων ΑΜΕΑ». Κοινότητες όπου τα παιδιά ΑμεΑ (άτομα με αναπηρία, δηλαδή) θα μπορούν να ζουν μαζί με τους γονείς τους, σε περίκλειστες κοινότητες και μακριά από την… κακία του κόσμου (sic).
Η πρόταση παρουσιάζεται ως κοινωνική πολιτική και συνδέεται με αίτημα της ΜΜΟ «4ΑΜΕΑ» και με το λεγόμενο «Second Family Village», που δημόσια προβάλλεται από τους Τάσο Μητρόπουλο και Νένα Χρονοπούλου. Το Second Famiy Village είναι ένα έργο – μακέτα. Πρόκειται για έναν χώρο 25 στρεμμάτων, όπου φιλοδοξείται να χτιστεί μια περίκλειστη κοινότητα με γονείς και παιδιά ΑμεΑ, ώστε να παιδιά να μπορούν να συνεχίσουν να διαμένουν, όταν οι γονείς έχουν πια πεθάνει. Σχεδιάζεται, μάλιστα, να περιλαμβάνει σπίτια ανά… κατηγορία αναπηρίας.
Ακούγεται καλή ιδέα; Ίσως, αν δεν είσαι ανάπηρος ή ανάπηρη. Και πρέπει να θυμόμαστε πως οι γονείς τον παιδιών με αναπηρία, πολύ συχνά είναι και οι ίδιοι ανάπηρα άτομα.
Γιατί όχι;
Η αναπηρία δεν είναι κοινωνικό πρόβλημα. Δεν είναι καν πρόβλημα. Γίνεται πρόβλημα, επειδή δεν υπάρχουν κοινωνικές δομές υποστήριξης, επειδή η κοινωνία είναι βαθιά φοβική και μισαναπηρική και επειδή τα ανάπηρα άτομα θεωρούνται ανίκανα να συνυπάρχουν με τον μη ανάπηρο πληθυσμό.
Όμως, η σύγχρονη και προοδευτική προσέγγιση της αναπηρίας ξεφεύγει από τα στερεότυπα που κυριαρχούσαν πριν έναν αιώνα: σε μία κοινωνία, πρέπει να μπορούν να υπάρχουν ισότιμα όλα τα μέλη της. Από το σχολείο μέχρι την τρίτη ηλικία. Από την ημέρα της γέννησης, ως την ημέρα του θανάτου.
Δηλαδή «δημόσια εγγυημένη προσωπική βοήθεια, προσβάσιμη κατοικία μέσα στην κοινότητα, σταθερές υπηρεσίες υποστήριξης στη γειτονιά, ενταξιακή εκπαίδευση, εργασία με δικαιώματα όπου είναι εφικτή και επιθυμητή, δημόσιες μεταφορές, υγεία, πολιτισμό και κοινωνικές σχέσεις χωρίς ιδρυματικούς όρους. Η λύση δεν είναι να φτιάξουμε μια παράλληλη ζωή για τους ανάπηρους, αλλά να αλλάξει η κοινωνία που τους αποκλείει», όπως αναφέρει σε ανακοίνωσή της η αναπηρική οργάνωση οργάνωση «Μηδενική Ανοχή».
Οι περίκλειστες κοινωνίες δεν είναι εγγύηση ισότητας, αλλά έλλειψη επιλογής. Γκετοποίηση, κοινώς. Γιατί το να μην βλέπουμε τα ανάπηρα άτομα δεν θα αλλάξει τα κοινωνικά στερεότυπα, αλλά μας λέει κάτι πολύ απλό: αυτοί είναι το πρόβλημα, εμείς θα φτιάξουμε μικρά χαλιά και θα τους κρύψουμε από κάτω.
Πρόσφατα η Κομισιόν ανακοίνωνε την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Δικαιώματα των Αναπήρων έως το 2030. Εκεί δηλώνει ρητά ότι στόχος είναι η πλήρης συμμετοχή των αναπήρων στην κοινωνία, η ανεξάρτητη διαβίωση, η αποϊδρυματοποίηση και η αυτοδιάθεση, με τη δημιουργία και τη βοήθεια της «EU Alliance for Independent Living».
Από την άλλη, η πρόταση που κατέθεσε ο Γιώργος Αυτιάς και υπάρχει επίσημα στην ιστοσελίδα του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, παραβιάζει τα άρθρα 17, 19 και 23 της Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Αναπήρων του ΟΗΕ.
Το άγχος των γονέων
«Τι θα γίνει το παιδί μου αν εγώ πεθάνω» είναι ένα λογικό άγχος που έχουν οι γονείς τον ανάπηρων παιδιών. Το κοινωνικό παράδειγμα είναι τραυματικό. Από τα κολαστήρια, όπως είναι αυτό στα Λεχαινά, ως τη σοβαρή, την τεράστια έλλειψη κοινωνικού κράτους το άγχος είναι λογικό. Τα ανάπηρα παιδιά δεν λαμβάνουν σωστή εκπαίδευση, δεν έχουν καμία οικονομική βοήθεια, δεν έχουν καν πρόσβαση σε όλους τους δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους.
Εν ολίγοις, στο συγκεκριμένο κοινωνικό πλαίσιο οι επιλογές φαίνεται να είναι δύο: ή τα ιδρύματα, ή η αιώνια φροντίδα από την ή τον γονέα. Αλλά αυτό δεν βοηθάει καθόλου τα παιδιά.
Σύμφωνα με σύγχρονες έρευνες που διενεργήθηκαν το διάστημα 2024-2026, ενώ η αυτοπεποίθηση, η εκμάθηση και η ικανότητα αυτοσυνηγορίας είναι οι καλύτεροι προγνωστικοί παράγοντες επιτυχίας σε παιδιά και νεαρούς ενήλικες με αναπηρία, η γονεϊκή υπερπροστασία υπονομεύει κάθε προσπάθεια και δεξιότητά τους. Μάλιστα, η υπερπροστασία συνδέεται με αυξημένα επίπεδα κατάθλιψης και άγχους στα ανάπηρα παιδιά (National Institute of Health) και ενισχύει την αίσθηση ανικανότητας. Που αποκαλείται «μαθημένη ανημποριά».
Σύμφωνα με το ScienceDirect, η υπερπροστασία συνδέεται και με χαμηλότερες επιδόσεις στην επικοινωνία και την προσωπική – κοινωνική ανάπτυξη, ειδικά σε παιδιά με χρόνιες βλάβες λόγω φυσικών παθήσεων.
Αυτό το γυάλινο κλουβί επηρεάζει και τους ίδιους τους γονείς, που παρατηρείται συχνά να παραμελούν τον εαυτό τους, την υγεία τους και να αναπτύσσουν υψηλά επίπεδα στρες.
Κάτι που συχνά δεν μπορούν να αντιληφθούν οι γονείς, είναι πως τα ανάπηρα παιδιά μπορούν να υπάρξουν -και μάλιστα με επιτυχία- εκτός του γονεϊκού πλαισίου. Αλλά για να γίνει αυτό, χρειάζεται εκπαίδευση και οικονομική στήριξη από το ίδιο το κράτος. Όπως, επίσης, η δημιουργία μίας προσβάσιμης προς όλους κοινωνίας και όχι μικρών περίκλειστων κοινοτήτων.
Οι αντιδράσεις
Οι αντιδράσεις ήταν άμεσες και πολύ έντονες. τόσο από αναπηρικούς φορείς, όσο και από πολιτικά κόμματα. Η «Μηδενική Ανοχή» έγραψαν σε ανακοίνωσή τους πως «τα όμορφα ‘ειδικά χωριά’ όμορφα καίγονται» και σημείωσε το εξής:
«η αντικατάσταση της οικογενειακής εξάρτησης από ένα ιδρυματικό πλαίσιο δεν επιλύει το πρόβλημα, αλλά το μετατοπίζει. Η μεταφορά των αναπήρων από την οικογενειακή κηδεμονία σε ένα ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενο γκέτο διαιωνίζει τον κύκλο της εξάρτησης των αναπήρων από την αντοχή των γονιών τους.
Η απάντηση, από τη σκοπιά του κοινωνικού μοντέλου για την αναπηρία, δεν είναι να μετακινηθούν οι ανάπηροι σε «ειδικά χωριά», αλλά να αρθούν τα εμπόδια που τους αποκλείουν από την κοινωνία.
Αυτό σημαίνει δημόσια εγγυημένη προσωπική βοήθεια, προσβάσιμη κατοικία μέσα στην κοινότητα, σταθερές υπηρεσίες υποστήριξης στη γειτονιά, ενταξιακή εκπαίδευση, εργασία με δικαιώματα όπου είναι εφικτή και επιθυμητή, δημόσιες μεταφορές, υγεία, πολιτισμό και κοινωνικές σχέσεις χωρίς ιδρυματικούς όρους».
Έντονη ήταν και η αντίδραση της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία ΕΣΑμεΑ , που χαρακτήρισαν απαράδεκτη την πρόταση του Γιώργου Αυτιά και ως «νέες Σπιναλόγκες» τα χωριά ΑμεΑ και σημείωσε: «πρόκειται για μια αντίληψη διαχωρισμού και κοινωνικής απομόνωσης, που αντιμετωπίζει τα άτομα με αναπηρία ως ανθρώπους που πρέπει να ζουν σε «ειδικούς χώρους», μακριά από τον κοινωνικό ιστό.
Οι απόψεις αυτές είναι αναχρονιστικές και επικίνδυνες και εκθέτουν συνολικά τη Νέα Δημοκρατία και τον κ. Μητσοτάκη, που οφείλει να τοποθετηθεί ξεκάθαρα, ή θα αποδοκιμάσει τις απόψεις του και θα τον αποπέμψει ή θα αποδείξει ότι ο ακροδεξιός του κατήφορος δεν έχει πάτο και φτάνει στα όρια της ευγονικής ναζιστικής ιδεολογίας.
Δεν θα επιτρέψουμε να επιστρέψουν αντιλήψεις που αντιμετωπίζουν τους ανθρώπους με αναπηρία ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας».
Ο ΣΥΡΙΖΑ τόνισε πως η πρόταση αυτή είναι «βαθιά προσβλητική και επικίνδυνη αντίληψη για τα δικαιώματα, τη θέση και τη συμμετοχή των αναπήρων στην κοινωνία».
Η Νέα Αριστερά ανέφερε πως «είμαστε κάθετα αντίθετοι με προτάσεις που οδηγούν τα ανάπηρα άτομα στην περιθωριοποίηση και τον διαχωρισμό».
Μετά τις αντιδράσεις, ο Γιώργος Αυτιάς έσπευσε να απαντήσει μέσω δήλωσης στον FLASH με ένα δωρικό σχόλιο: «με ρώτησαν οι γονείς τι θα γίνουν τα παιδιά μας άμα φύγουμε από τη ζωή. Εγώ έπρεπε να βρω λεφτά. Αυτό, τίποτε άλλο. Έκανα αίτηση για χρηματοδότηση. (…) Τώρα πώς θα γίνει αυτό είναι θέμα άλλων. Δεν εξειδικεύω εγώ τι θα γίνει».
Τουλάχιστον, παραδέχτηκε την άγνοιά του. Δεν φρόντισε, βέβαια, ούτε να ενημερωθεί από επίσημους φορείς ούτε της χώρας μας, ούτε της ΕΕ, ούτε και του ΟΗΕ. Προσπάθησε «απλώς» να βρει χρηματοδότηση. Και ό,τι ήθελε ας γινόταν.
Ο κ. Αυτιάς επανήλθε και με νέα δήλωση μετά τις διαστάσεις που πήρε το θέμα. «Οι θέσεις μου για τη στήριξη των παιδιών και των οικογενειών ΑΜΕΑ είναι γνωστές, ξεκάθαρες και δεν επιδέχονται παρερμηνειών και διαστρεβλώσεων», ανέφερε ο Ευρωβουλευτής της Νέας Δημοκρατίας, Γιώργος Αυτιάς, μιλώντας για «ενορχηστρωμένη επίθεση του ΣΥΡΙΖΑ» σε βάρος του για την πρωτοβουλία του να ζητήσει τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τους γονείς με παιδιά ΑΜΕΑ.
«Με λύπη μου παρατηρώ ότι ένα τόσο ευαίσθητο και ανθρώπινο θέμα γίνεται αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης. Αυτό που ζήτησα από τους επιτρόπους Οικονομικών, μεταφέροντας τα αιτήματα των γονέων με παιδιά ΑΜΕΑ, ήταν η παροχή ευρωπαϊκής στήριξης για τα παιδιά αυτά κυρίως όταν οι γονείς τους φύγουν από τη ζωή. Η πρωτοβουλία μου αφορούσε αποκλειστικά και μόνο την εύρεση κονδυλίων», επανέλαβε.
