Η εξάρτηση της Ευρώπης από τα αμερικανικά συστήματα πληρωμών βρίσκεται στο επίκεντρο μιας αυξανόμενης πολιτικής και οικονομικής συζήτησης στις Βρυξέλλες. Κάθε χρόνο πραγματοποιούνται εκατοντάδες δισεκατομμύρια συναλλαγές στην ευρωπαϊκή αγορά, όμως μεγάλο μέρος τους διεκπεραιώνεται από δύο αμερικανικούς κολοσσούς: τη Visa και τη Mastercard.
Σύμφωνα με στοιχεία της αγοράς, μόνο το 2023 τα δύο δίκτυα επεξεργάστηκαν πληρωμές ύψους περίπου 4,7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε 13 από τις 21 χώρες της Ευρωζώνης, οι πληρωμές με κάρτες βασίζονται αποκλειστικά σε διεθνή συστήματα, με τα αμερικανικά δίκτυα να διαχειρίζονται περίπου το 61% των συναλλαγών με κάρτες στη ζώνη του ευρώ.
Για χρόνια, η κατάσταση αυτή θεωρούνταν ένδειξη της αποτελεσματικότητας της παγκόσμιας αγοράς. Ωστόσο, οι γεωπολιτικές εντάσεις των τελευταίων ετών έχουν αλλάξει την οπτική πολλών ευρωπαίων αξιωματούχων, καθώς η εξάρτηση από ξένες χρηματοπιστωτικές υποδομές θεωρείται πλέον πιθανή στρατηγική αδυναμία για την Ευρώπη.
Η ανησυχία της ΕΚΤ και οι γεωπολιτικές προεκτάσεις
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) έχει προειδοποιήσει ότι ο έλεγχος των πληρωμών αποτελεί κρίσιμο στοιχείο οικονομικής κυριαρχίας. Όπως τονίζουν ευρωπαίοι αξιωματούχοι, αν η Ευρώπη χάσει τον έλεγχο του τρόπου με τον οποίο πραγματοποιούνται οι πληρωμές της, κινδυνεύει να απωλέσει σημαντικό μέρος της οικονομικής της ανεξαρτησίας.
Η ανησυχία αυτή εντάθηκε περαιτέρω λόγω της επιδείνωσης των σχέσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των United States. Σε ένα ακραίο σενάριο, η πρόσβαση της Ευρώπης σε διεθνή δίκτυα πληρωμών θα μπορούσε να περιοριστεί ή να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο πολιτικής πίεσης.
Το WERO και η ευρωπαϊκή απάντηση
Για τον λόγο αυτό, η Ευρώπη αναζητά εναλλακτικές λύσεις. Η πιο σημαντική είναι το WERO, το πρώτο πανευρωπαϊκό σύστημα άμεσων ψηφιακών πληρωμών που δημιουργήθηκε από ευρωπαϊκές τράπεζες στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας European Payment Initiative.
Το WERO λανσαρίστηκε το 2024 αρχικά στη Γερμανία και επιτρέπει άμεσες μεταφορές χρημάτων μεταξύ χρηστών μέσω κινητού τηλεφώνου, email ή QR code. Στόχος του είναι να εξελιχθεί έως το 2027 σε πλήρη εναλλακτική λύση απέναντι στα διεθνή δίκτυα καρτών, προσφέροντας μια ευρωπαϊκή υποδομή πληρωμών για ολόκληρη την ενιαία αγορά.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναπτύσσει μια ευρύτερη στρατηγική ενίσχυσης της χρηματοπιστωτικής της αυτονομίας. Σε αυτήν εντάσσονται η νομοθεσία για τις άμεσες πληρωμές SEPA, το σύστημα διακανονισμού TIPS που λειτουργεί σε πραγματικό χρόνο σε όλη την Ευρωζώνη, καθώς και το σχέδιο για την εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ.
Το ψηφιακό ευρώ και οι προκλήσεις
Το ψηφιακό ευρώ, που αναπτύσσεται επίσης από την ΕΚΤ, θα μπορούσε να αποτελέσει μορφή ηλεκτρονικού χρήματος εκδιδόμενου απευθείας από την κεντρική τράπεζα για καθημερινές συναλλαγές. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι τα δημόσια χρήματα θα παραμείνουν διαθέσιμα και στην ψηφιακή οικονομία.
Ωστόσο, η δημιουργία ενός πραγματικά ευρωπαϊκού συστήματος πληρωμών δεν είναι εύκολη υπόθεση. Για να ανταγωνιστεί τις Visa και Mastercard, το WERO πρέπει να αποδειχθεί οικονομικά αποδοτικό για τους εμπόρους, εύχρηστο για τους καταναλωτές και ασφαλές απέναντι στην απάτη.
Παράλληλα, απαιτείται η ανάπτυξη ενός εκτεταμένου δικτύου αποδοχής σε ολόκληρη την Ευρώπη, κάτι που προϋποθέτει συνεργασία μεταξύ τραπεζών, επιχειρήσεων και τεχνολογικών παρόχων.
Η στρατηγική διάσταση της αυτονομίας
Παρά τις δυσκολίες, η συζήτηση για την ευρωπαϊκή αυτονομία στις πληρωμές εντείνεται. Η εμπειρία της Ρωσίας το 2022, όταν οι Visa και Mastercard ανέστειλαν τη λειτουργία τους μετά την εισβολή στην Ουκρανία, ανέδειξε τη δύναμη των διεθνών δικτύων ως εργαλείων πολιτικής επιρροής.
Για πολλούς ευρωπαίους αξιωματούχους, το ζήτημα δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά και στρατηγικό. Ο έλεγχος των ψηφιακών πληρωμών συνδέεται με δεδομένα καταναλωτών, τεχνολογική καινοτομία και τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς.
Αν η Ευρώπη καταφέρει να δημιουργήσει μια αξιόπιστη εναλλακτική λύση, θα ενισχύσει την οικονομική της ανθεκτικότητα και θα περιορίσει την εξάρτησή της από εξωτερικούς παρόχους. Το ερώτημα που παραμένει είναι αν το WERO και οι υπόλοιπες πρωτοβουλίες θα αποκτήσουν την κλίμακα και την εμπιστοσύνη που απαιτούνται για να ανταγωνιστούν τα παγκόσμια δίκτυα πληρωμών — μια μάχη που αφορά όχι μόνο την τεχνολογία, αλλά και την ίδια την οικονομική κυριαρχία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο ψηφιακό μέλλον.
