2.000 πλοία παγιδευμένα
Τα Στενά του Ορμούζ παραμένει ουσιαστικά κλειστό εδώ και σχεδόν τέσσερις εβδομάδες, προκαλώντας αναστάτωση στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου και χωρίς να διαφαίνεται άμεση επίλυση της κρίσης.
Οι απειλές και οι επιθέσεις του Ιράν σε πλοία στον Περσικό Κόλπο έχουν αυξήσει τον κίνδυνο διέλευσης σε τέτοιο βαθμό ώστε η κυκλοφορία μέσω των Στενών να έχει σχεδόν σταματήσει. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελεί τη βασική δίοδο για περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και για λιπάσματα που είναι κρίσιμα για την παγκόσμια γεωργία.
Καθώς η ενεργειακή κρίση βαθαίνει, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προβάλλει τις διπλωματικές του προσπάθειες για τον τερματισμό του αποκλεισμού, ενώ ταυτόχρονα έχει διατάξει την αποστολή χιλιάδων επιπλέον στρατιωτών στη Μέση Ανατολή και εξετάζει το ενδεχόμενο συνοδείας δεξαμενόπλοιων από το αμερικανικό ναυτικό.
Ωστόσο, το Ιράν εξακολουθεί να διατηρεί πλεονέκτημα, χάρη στις ασύμμετρες τακτικές του, όπως η χρήση φθηνών drones και θαλασσίων ναρκών, αλλά και λόγω της γεωγραφικής του θέσης. Αυτοί οι παράγοντες καθιστούν δύσκολη κάθε στρατιωτική επιχείρηση για την ασφαλή διέλευση πλοίων από τα Στενά.
Παράλληλα, η Τεχεράνη αποκομίζει οικονομικά οφέλη, καθώς Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι θα συνεχίσουν να επιβάλλουν τέλη για την ασφαλή διέλευση ορισμένων δεξαμενόπλοιων. Σύμφωνα με έκθεση της Lloyd’s List Intelligence, τουλάχιστον δύο πλοία έχουν ήδη καταβάλει σημαντικά ποσά για να περάσουν.
Η γεωγραφία που ευνοεί το Ιράν
Τα Στενά του Ορμούζ έχει πλάτος περίπου 24 μίλια στο στενότερο σημείο του, ενώ η πλειονότητα της ναυσιπλοΐας περνά από δύο κύριες λωρίδες που είναι ακόμη πιο περιορισμένες. Ο αναλυτής Νικ Τσαϊλντς, του International Institute for Strategic Studies, σημειώνει ότι τα Στενά χαρακτηρίζεται ως «σημείο ασφυξίας» επειδή δεν υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές για τα πλοία.
Η περιορισμένη δυνατότητα ελιγμών καθιστά δύσκολες τις επιχειρήσεις συνοδείας πλοίων. Όπως επισημαίνει ο Κέβιν Ρόουλαντς του Royal United Services Institute, «σε ένα τόσο στενό πέρασμα, το Ιράν δεν χρειάζεται να αναζητήσει τους στόχους του· μπορεί απλώς να περιμένει».
Η μορφολογία του εδάφους, με λόφους, κοιλάδες και νησιά, δυσχεραίνει τον εντοπισμό απειλών και διευκολύνει το Ιράν να αποκρύπτει κινητά συστήματα όπλων. Η εκτεταμένη ακτογραμμή του, μήκους σχεδόν 1.000 μιλίων, επιτρέπει την εκτόξευση πυραύλων κατά πλοίων ακόμη και πέρα από το ίδια τα Στένα.
Οι απειλές για τα πλοία
Αναλυτές εκτιμούν ότι, αν και η δυνατότητα του Ιράν να προκαλεί ζημιές σε εμπορικά πλοία έχει μειωθεί, ο κίνδυνος δεν μπορεί να εξαλειφθεί πλήρως. Τα πλοία θα εξακολουθήσουν να αντιμετωπίζουν υπολειπόμενο επίπεδο απειλής από drones, ταχύπλοα ή μη επανδρωμένα εκρηκτικά σκάφη.
Οι ειδικοί θεωρούν ότι μια επιχείρηση συνοδείας θα απαιτούσε πολυεπίπεδη άμυνα, με δορυφορική επιτήρηση, αεροσκάφη περιπολίας και drones, καθώς και εκκαθάριση ναρκών από προκαθορισμένες διαδρομές. Παρά τη μείωση των συμβατικών ναυτικών δυνατοτήτων του Ιράν, ο μεγαλύτερος κίνδυνος προέρχεται από αυτές τις ασύμμετρες τακτικές.
Σύμμαχοι των ΗΠΑ, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και το Μπαχρέιν, εργάζονται επίσης για τη διαμόρφωση σχεδίων προστασίας της διεθνούς ναυσιπλοΐας στην περιοχή.
Η κατάσταση σήμερα
Το Ιράν έχει επιτεθεί σε τουλάχιστον 19 πλοία κοντά στα Στενά του Ορμούζ, στον Περσικό Κόλπο και στον Κόλπο του Ομάν. Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι δεν χρειάζεται να καταστρέψει πλοία για να πετύχει τον στόχο του: η απλή διατήρηση υψηλού κινδύνου είναι αρκετή για να αποτρέψει τη ναυσιπλοΐα.
Η Τεχεράνη επιτρέπει τη διέλευση «μη εχθρικών πλοίων» εφόσον συντονίζονται με τις ιρανικές αρχές. Σύμφωνα με την έκθεση της Lloyd’s List Intelligence, τουλάχιστον 16 πλοία έχουν περάσει, ανάμεσά τους και ένα που φέρεται να κατέβαλε τέλος ύψους 2 εκατομμυρίων δολαρίων.
Περίπου 2.000 πλοία παραμένουν παγιδευμένα εντός του Περσικού Κόλπου, σύμφωνα με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό. Η επανεκκίνηση της κυκλοφορίας θα χρειαστεί χρόνο για να αποσυμφορηθεί η κατάσταση.
Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι σημειώνεται διπλωματική πρόοδος, ενώ το Ιράν αρνείται επίσημες διαπραγματεύσεις, αν και αναγνωρίζει ανταλλαγή μηνυμάτων μέσω μεσολαβητών. Παράλληλα, χιλιάδες Αμερικανοί πεζοναύτες και ναύτες κατευθύνονται προς τη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με πηγές του CNN, η 11η Εκστρατευτική Μονάδα Πεζοναυτών και η Ομάδα Boxer Amphibious Ready Group βρίσκονται καθ’ οδόν, ενώ η μονάδα του USS Tripoli έχει ήδη αποσταλεί στην περιοχή. Αν και η Ουάσιγκτον έχει αποκλείσει χερσαίες επιχειρήσεις στο Ιράν, η παρουσία αυτών των δυνάμεων θεωρείται μήνυμα αποτροπής προς την Τεχεράνη.
Ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι θα πλήξει και άλλες εγκαταστάσεις που συνδέονται με το ιρανικό εμπόριο πετρελαίου, εάν συνεχιστεί ο αποκλεισμός του στενού. Ήδη, αμερικανικά πλήγματα πραγματοποιήθηκαν στο νησί Χαργκ, το οποίο διαχειρίζεται περίπου το 90% των εξαγωγών αργού της χώρας, σηματοδοτώντας πιθανή νέα κλιμάκωση.
