Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης μπορεί να ψηφίστηκε ως το θεσμικό πλαίσιο της επόμενης ημέρας για δήμους και περιφέρειες, όμως η ουσία της συζήτησης δεν βρίσκεται μόνο στις διατάξεις του. Βρίσκεται στο πολύ δύσκολο ερώτημα, αν μπορεί η αυτοδιοίκηση να ζητά περισσότερες αρμοδιότητες, περισσότερους πόρους και μεγαλύτερη εμπιστοσύνη από το κράτος, όταν η ίδια δεν έχει καταφέρει να αποδείξει, σε πολλές περιπτώσεις, ότι διαχειρίζεται με επάρκεια, διαφάνεια και ευθύνη όσα ήδη έχει.
Αυτό το ζήτημα ανέδειξε με ιδιαίτερη σαφήνεια ο πρώην δήμαρχος Μανώλης Σαββής, μιλώντας στην εκπομπή Πρωινό Xpress της Ρένας Παυλάκη για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Με αφετηρία το νέο νομοθετικό πλαίσιο, αλλά και με παραδείγματα από τη λειτουργία του Δήμου Ρόδου και των επιχειρήσεών του, ο κ. Σαββής έθεσε το μεγάλο πρόβλημα αξιοπιστίας που αντιμετωπίζει σήμερα ο θεσμός.
«Στην αξιολόγηση των πολιτών, δυστυχώς και η τοπική αυτοδιοίκηση είναι στα τάρταρα προς τα κάτω, ως προς την αξιοπιστία της και ως προς τη δυνατότητά της πραγματικά να λύνει τα προβλήματα των πολιτών με θετικό τρόπο», είπε χαρακτηριστικά.
Η διαπίστωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία στη Ρόδο συσσωρεύονται υποθέσεις που δεν αντακαλούν την εικόνα μιας αυτοδιοίκησης αποτελεσματικής και αξιόπιστης. Η λειτουργία των δημοτικών επιχειρήσεων, οι εκκρεμότητες με τη ΔΕΡΜΑΕ, τα ερωτήματα γύρω από τη ΔΕΥΑΡ, τα χαμένα έργα, οι ελλιπείς φάκελοι, η διαχείριση της δημοτικής περιουσίας και οι απευθείας αναθέσεις με επίκληση του κατεπείγοντος δημιουργούν μια αρνητική εικόνα που απέχει παρασάγγας από την εικόνα της αποτελεσματικής αυτοδιοίκησης, που χάρη στην αξιοπιστία της μπορεί να τεκμηριώνει διεκδικήσεις και απαιτήσεις.
Ο νέος Κώδικας, σύμφωνα με τον κ. Σαββή, επιχειρεί μια «επαναθεμελίωση» της αυτοδιοίκησης. Μεταξύ άλλων, εισάγει νέο εκλογικό σύστημα με μία Κυριακή και δεύτερη επιλογή από τον ψηφοφόρο, προκειμένου να αποφεύγεται η απονομιμοποίηση που προκαλούσε η χαμηλή συμμετοχή στον δεύτερο γύρο. Παράλληλα, προβλέπει τη δυνατότητα εκλογής δημοτικών συμβούλων χωρίς σταυρό, ώστε να μπορούν να αξιοποιηθούν πρόσωπα με γνώση, ικανότητα και διάθεση προσφοράς, τα οποία δεν διαθέτουν κατ’ ανάγκη ψηφοθηρική ισχύ.
Ωστόσο, όπως προκύπτει από τη συζήτηση, η μεγαλύτερη αλλαγή δεν θα κριθεί στο εκλογικό σύστημα, αλλά στην αξιολόγηση.
Το Παρατηρητήριο επιδόσεων της τοπικής αυτοδιοίκησης, στο οποίο αναφέρθηκε ο κ. Σαββής, μπορεί να αποτελέσει κρίσιμο εργαλείο, εφόσον στηριχθεί σε πραγματικά και συγκρίσιμα στοιχεία: εισπραξιμότητα, ένταξη έργων σε ευρωπαϊκά προγράμματα, διαχείριση πόρων, ποιότητα υπηρεσιών, οικονομική συμπεριφορά και αποτελεσματικότητα.
Δεν μπορεί, όπως σημείωσε, να αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο ένας δήμος με μηδενική εισπραξιμότητα και ένας δήμος με εισπραξιμότητα 80%. Ούτε μπορεί ένας οικονομικά ισχυρός δήμος να παρέχει χαμηλού επιπέδου υπηρεσίες, ενώ μικρότεροι δήμοι με λιγότερους πόρους καταφέρνουν καλύτερα αποτελέσματα επειδή λειτουργούν με προτεραιότητες και ορθολογισμό.
Οι δημοτικές επιχειρήσεις ως μελανό σημείο
Στο επίκεντρο της κριτικής του βρέθηκαν και οι δημοτικές επιχειρήσεις. Ο κ. Σαββής αναγνώρισε ότι, διαχρονικά, από τον Καποδίστρια και τον Καλλικράτη μέχρι σήμερα, η λειτουργία των επιχειρήσεων των ΟΤΑ υπήρξε ένα από τα μελανά σημεία της αυτοδιοίκησης. Ενώ θα έπρεπε να είναι εργαλεία μεγαλύτερης ευελιξίας, καλύτερης επίδοσης και αποτελεσματικότητας, σε πολλές περιπτώσεις εξελίχθηκαν σε μηχανισμούς που δεν βοήθησαν ούτε τη διαφάνεια ούτε τη χρηστή διοίκηση. Ο νέος Κώδικας, όπως εξήγησε, περιορίζει σημαντικά τον αριθμό τους και επαναπροσδιορίζει τη λειτουργία τους, εντάσσοντάς τες σε αυστηρότερο δημόσιο έλεγχο.
Ο νέος Κώδικας περιορίζει σημαντικά τον αριθμό τους και βάζει αυστηρότερους κανόνες δημόσιου ελέγχου. Για τη Ρόδο, αυτό σημαίνει ότι η ΔΕΡΜΑΕ δεν μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει παράλληλα με την ΚΟΛΟΣΣΟΣ, άρα είτε θα συγχωνευθεί είτε θα οδηγηθεί σε διάλυση.
Για την ΚΟΛΟΣΣΟΣ, ο κ. Σαββής σημείωσε ότι ο νέος Κώδικας δίνει δυνατότητες, αλλά ταυτόχρονα θέτει ζήτημα ελέγχου. Η παρατήρηση αυτή ρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία προγραμματικές συμβάσεις (πχ Ακαδημία) και λειτουργίες δημοτικών επιχειρήσεων έχουν βρεθεί στο μικροσκόπιο ελεγκτικών μηχανισμών, γεγονός που επαναφέρει το ερώτημα αν οι δημοτικές επιχειρήσεις λειτουργούν πράγματι προς όφελος του δημοσίου συμφέροντος ή αν μετατρέπονται σε πεδία αδιαφανούς διαχείρισης.
Αντίθετα, ο πρώην δήμαρχος αποτίμησε θετικά την εξαίρεση των αναπτυξιακών εταιρειών όπως η ΑΝΔΩ, λόγω της διαχείρισης προγραμμάτων LEADER και ευρωπαϊκών πόρων, επισημαίνοντας ότι όταν η διαβούλευση είναι τεκμηριωμένη, μπορεί να οδηγήσει σε σωστές διορθώσεις.
Η ΔΕΥΑΡ, τα οικονομικά και οι απευθείας αναθέσεις
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στη ΔΕΥΑΡ, τόσο ως προς το γενικότερο ζήτημα των χρεών των ΔΕΥΑ προς τους παρόχους ενέργειας όσο και ως προς την ανάγκη παρακολούθησης της πραγματικής οικονομικής τους εικόνας. Οι ΔΕΥΑ παραμένουν, αλλά πλέον εντάσσονται στο Παρατηρητήριο οικονομικής αυτοτέλειας των δήμων.
Ο κ. Σαββής έθεσε το κρίσιμο ερώτημα αν θα καταγράφεται συνολικά το οικονομικό βάρος που επωμίζεται ένας δήμος, άμεσα ή έμμεσα, για τη δημοτική του επιχείρηση. Διότι η λογιστική αυτοτέλεια δεν μπορεί να λειτουργεί ως πέπλο που κρύβει την πραγματική επιβάρυνση.
Στο ίδιο πλαίσιο, στάθηκε και στις απευθείας αναθέσεις στους δήμους, οι οποίες, όπως είπε, αυξάνονται. Ειδική αναφορά έκανε στα 50 εκατομμύρια ευρώ της ΔΕΥΑΡ για τη βελτίωση του βιολογικού, με επίκληση του επείγοντος, επισημαίνοντας ότι προκαλεί αρνητική εντύπωση να εξακολουθούν να γίνονται έργα με επίκληση του κατεπείγοντος για γεγονότα που ανάγονται στην θεομηνία Bora του 2024.
Τέλη καθαριότητας και φωτισμού
Αντίστοιχη ήταν η παρέμβασή του για τα τέλη καθαριότητας και φωτισμού. Έθεσε το ζήτημα των μεγάλων αποκλίσεων μεταξύ δήμων και της ανάγκης να υπάρχει πλαφόν, ώστε η ανταποδοτικότητα να μην μετατρέπεται σε πρόσχημα για υπερβολικές επιβαρύνσεις ή για κάλυψη δαπανών που δεν έχουν σχέση με την καθαριότητα και τον φωτισμό. Το ίδιο ισχύει και για το νέο τέλος τοπικής ανάπτυξης, που αντικαθιστά το ΤΑΠ και τον δημοτικό φόρο. Ο κ. Σαββής προειδοποίησε ότι, αν δεν υπάρξουν σαφή όρια και πραγματική ανταποδοτικότητα, μπορεί να δημιουργηθούν μεγάλες ανισότητες, ιδίως αφού στον αλγόριθμο μπαίνει πλέον και η αξία του ακινήτου. Το έσοδο, όπως είπε, θα πρέπει να κατευθύνεται σε πραγματικούς αναπτυξιακούς σκοπούς και όχι να καταλήγει σε έναν γενικό «κουμπαρά» του δήμου για οποιαδήποτε ανάγκη.
Οι ληξιπρόθεσμες οφειλές
Σημαντική είναι και η πρόβλεψη του άρθρου 540 για παρακρατήσεις που μπορούν να φτάσουν το 30% της μηνιαίας κρατικής επιχορήγησης σε δήμους που δεν εξυπηρετούν τις ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις τους. Ο κ. Σαββής τη χαρακτήρισε «καλό φρένο», καθώς εισάγει έναν αναγκαίο ορθολογισμό στη διαχείριση των οικονομικών υποχρεώσεων των δήμων. Σημείωσε όμως ότι η ευθύνη δεν μπορεί να βαραίνει μόνο τους αιρετούς. Πρέπει να αφορά και τις υπηρεσίες, διότι το δημαρχοκεντρικό μοντέλο, όπου οι πολιτικοί προϊστάμενοι υποκαθιστούν τους υπηρεσιακούς μηχανισμούς, αποτελεί χρόνια παθογένεια της ελληνικής δημόσιας διοίκησης.
Το Τραμπολίνο
Για το Τραμπολίνο, ο Μανώλης Σαββής ήταν απολύτως κατηγορηματικός. Όπως είπε, το θέμα «ούτε καν έπρεπε να μπει στη συζήτηση», καθώς μια καθημερινή υπηρεσία που εξυπηρετεί εκατοντάδες πολίτες δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως κάτι ξένο προς τον Δήμο.
Επικαλέστηκε την συνταγματικά κατοχυρωμένη αρχή της επικουρικότητας και της εγγύτητας, σημειώνοντας ότι τέτοιες λειτουργίες ανήκουν στον Δήμο ακριβώς επειδή βρίσκονται πιο κοντά στον πολίτη και στις ανάγκες του. Ακόμη και αν δεν υπήρχε η νομική κατοχύρωση —η οποία, όπως είπε, τελικά αποδείχθηκε ότι υπάρχει— η αυτοδιοίκηση όφειλε να αναλαμβάνει την ευθύνη και όχι να την αποποιείται.
Ο κ. Σαββής υπενθύμισε ότι πολλές δημοτικές υποδομές, από παιδικές χαρές μέχρι δημοτικά ιατρεία και δημοτικά καταστήματα, βρίσκονται σε ακίνητα που ανήκουν στην Εκκλησία, στο Δημόσιο ή σε ιδιώτες και έχουν παραχωρηθεί άτυπα. Θα μπορούσε, άραγε, ένας δήμος να βγει και να πει ότι δεν τον αφορούν; Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι πώς θα αποφύγει την ευθύνη η αυτοδιοίκηση, αλλά πώς θα την αναλάβει.
Η Βίλα Ακάβη
Ακόμη πιο αυστηρή ήταν η αναφορά του στη Βίλα Ακάβη. Ο πρώην δήμαρχος συνέδεσε την υπόθεση ευθέως με το πρόβλημα αξιοπιστίας της αυτοδιοίκησης, μετά τις δημόσιες αναφορές περί ύπαρξης έγκρισης από την αρμόδια υπηρεσία και τη διάψευση που ακολούθησε.
Όπως είπε, όταν αιρετός ή πολιτικό πρόσωπο δημοτικής επιχείρησης επικαλείται έγκριση και την επόμενη ημέρα η αρμόδια υπηρεσία απαντά ότι όχι μόνο δεν υπάρχει έγκριση, αλλά οι εργασίες είναι παράνομες και αυθαίρετες και πρέπει να σταματήσουν, τότε το πλήγμα στην εμπιστοσύνη είναι ευθύ και σοβαρό.
«Αυτό τώρα τι ένδειξη εμπιστοσύνης και αξιοπιστίας μπορεί να είναι;» διερωτήθηκε. Και έθεσε ένα ακόμη πιο ουσιαστικό ερώτημα:
Όταν δημοτικές επιχειρήσεις ή δημόσιοι φορείς δεν λαμβάνουν τις νόμιμες αδειοδοτήσεις και δεν συνεργάζονται με τις αρμόδιες υπηρεσίες, με ποιο κύρος μπορεί η αυτοδιοίκηση να απαιτεί συνέπεια από τον πολίτη;
Η υπόθεση γίνεται ακόμη βαρύτερη επειδή αφορά μνημείο, ένα κτίριο που αποτελεί πληγή για την πόλη και για το οποίο η κοινωνία περιμένει σοβαρότητα, όχι επικοινωνιακούς χειρισμούς και διοικητικές ασάφειες.
Πηγή: realvoice995.gr
