Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης επιχειρεί να δώσει απαντήσεις σε ζητήματα που μέχρι σήμερα δημιουργούν σύγχυση σχετικά με το ποιος είναι υπεύθυνος για τι. Ενδεικτικά, ζητήματα όπως ο καθαρισμός και η επισκευή φρεατίων ομβρίων υδάτων, ο καθορισμός χώρων υπαίθριας διαφήμισης, ο έλεγχος των παιδικών παιχνιδιών που κυκλοφορούν στην αγορά και η λειτουργία των παιδικών χαρών, επαναπροσδιορίζονται ως προς τις αρμοδιότητες μεταξύ δήμων και περιφερειών.
Πέρα από την αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων, ο νέος κώδικας εισάγει σημαντικές αλλαγές στη λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με αιχμή τον τρόπο εκλογής των δημοτικών και περιφερειακών αρχών, την κατάργηση του δεύτερου γύρου και τη θεσμοθέτηση της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας.
Παράλληλα, συγκεντρώνει για πρώτη φορά σε ένα ενιαίο κείμενο όλο το θεσμικό πλαίσιο που διέπει την αυτοδιοίκηση, κωδικοποιώντας 761 άρθρα σε έξι βιβλία, ακόμη και διατάξεις παλαιότερων δεκαετιών που εξακολουθούν να ισχύουν. Στόχος είναι η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου «οδηγού λειτουργίας» για δήμους και περιφέρειες, αλλά και για τους πολίτες.
Η δημόσια διαβούλευση για τον νέο κώδικα θα ολοκληρωθεί στις 4 Ιουνίου, ενώ στη συνέχεια αναμένεται να εισαχθεί προς ψήφιση στη Βουλή μέσα στον Ιούνιο.
Βασικό πρόβλημα που επιχειρεί να αντιμετωπίσει είναι η αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων και η μετακύλιση ευθυνών μεταξύ κρατικών, περιφερειακών και τοπικών υπηρεσιών, φαινόμενο που έχει οδηγήσει επανειλημμένα σε καθυστερήσεις και αναποτελεσματικότητα.
Ο νέος κώδικας καθορίζει αναλυτικά τη λειτουργία των δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων και θέτει ενιαίο πλαίσιο κανόνων, με στόχο την αποφυγή «γκρίζων ζωνών» και συγκρούσεων αρμοδιοτήτων.
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές είναι η καθιέρωση νέου εκλογικού συστήματος χωρίς δεύτερο γύρο, το οποίο προβλέπεται να εφαρμοστεί στις αυτοδιοικητικές εκλογές του Νοεμβρίου 2028. Οι δήμαρχοι και περιφερειάρχες θα εκλέγονται με ποσοστό 42% + 1 ψήφο.
Επιπλέον, θεσπίζονται διαδικασίες για τη μεταφορά αρμοδιοτήτων από την κεντρική διοίκηση προς την αυτοδιοίκηση, μέσω συγκεκριμένου θεσμικού ελέγχου και με πρόβλεψη για τους απαιτούμενους πόρους, προσωπικό και υποδομές.
Προβλέπεται επίσης η υποχρεωτική ανάρτηση όλων των αποφάσεων και πρακτικών δήμων και περιφερειών στο διαδίκτυο, καθώς και η δυνατότητα ηλεκτρονικών δημοψηφισμάτων με συμβουλευτικό χαρακτήρα.
Στον νέο κώδικα περιλαμβάνεται και ρύθμιση για την επιδότηση των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης, με στόχο τη μείωση των ληξιπρόθεσμων οφειλών τους προς παρόχους ενέργειας, υπό την προϋπόθεση ρύθμισης των υπολοίπων χρεών.
