Ενώ η Ευρώπη έχει ήδη ανοίξει τον δρόμο, η χώρα μας κάνει τα πρώτα της βήματα στην παραγωγή, εδώδιμων εντόμων καιτο κοινό παραμένει διχασμένο απέναντι σε μια βιώσιμη αλλά αμφιλεγόμενη τροφική επιλογή
Τα εδώδιμα έντομα μπορεί να είναι ένα από τα σύγχρονα διατροφικά θέματα και ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα. Στους επιχειρηματικούς κι επιστημονικούς κόλπους ακούμε να συνοδεύεται από τις λέξεις «βιωσιμότητα», «καινοτομία», «επισιτιστική κρίση», ενώ στους δυνητικούς καταναλωτές αυτή η συζήτηση συνοδεύεται κυρίως από εκφράσεις απέχθειας και σκεπτικισμό.
Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί εκατοντάδες είδη εντόμων που μπορούν να καταναλωθούν με ασφάλεια από τον άνθρωπο. Για κάποια από αυτά, η κατανάλωση δεν είναι ούτε πρωτοτυπία, ούτε καινοτομία, ούτε κάποια φαεινή επιχειρηματική ιδέα. Σε διάφορες κουλτούρες, ιδιαίτερα στην Ασία, στην Αφρική και στη Λατινική Αμερική, οι άνθρωποι καταναλώνουν εδώ και αιώνες έντομα. Είτε ολόκληρα, είτε ύστερα από επεξεργασία. Και στην Ελλάδα όμως γίνονται γευσιγνωσίες εντόμων από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας…
Στην Ευρώπη
Η έγκριση για την κατανάλωση εντός της ΕΕ της αποξηραμένης προνύμφης του κίτρινου αλευροσκώληκα έχει δοθεί ήδη από το 2021. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) έχει εγκρίνει για ανθρώπινη βρώση τέσσερα είδη εντόμων. Τον κίτρινο αλευροσκώληκα (Tenebrio molitor), τους γρύλους με επιστημονική ονομασία Acheta domesticus, τις ακρίδες με επιστημονική ονομασία Locusta migratoria και τις μερικώς απολιπωμένες προνύμφες αλευροσκωλήκων. Αυτά τα έντομα χρησιμοποιούνται ήδη σε διάφορα προϊόντα διατροφής και στην Ευρώπη, όπως μπάρες πρωτεΐνης, αρτοσκευάσματα, ζυμαρικά και φυτικά μπέργκερ. Κυρίως μέσω ιντερνετικών καταστημάτων μπορεί και σήμερα κάποιος να τα αγοράσει και στην Ελλάδα. Η κατανάλωση εντόμων στην Ευρώπη υπάγεται σε ένα αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο που απαιτεί αξιολόγηση και έγκριση. Οι αποφάσεις αυτές βασίζονται στις εκτιμήσεις της European Food Safety Authority (EFSA) που εξετάζει επιστημονικά δεδομένα πριν ανάψει πράσινο φως. Σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις διοργανώνονται γευσιγνωσίες. Στο Τορίνο τον ερχόμενο Ιούνιο θα γίνει δοκιμή από περίπου 400 άτομα σε ψωμί και μπισκότα με έντομα.
Στην Ελλάδα
Πρόσφατα, έγινε γνωστό ότι δημιουργήθηκε η πρώτη μονάδα εκτροφής και καθετοποιημένης παραγωγής εδώδιμων εντόμων και στη χώρα μας με σκοπό την ανάπτυξη προϊόντων και για ανθρώπινη κατανάλωση. Σε αυτήν τη φάρμα όπως έχουν αναφέρει οι υπεύθυνοι έχουν επιλεγεί δύο είδη εντόμων, το Tenebrio molitor (κίτρινος αλευροσκώληκας) και το Acheta domesticus (κοινός γρύλος).
Στη μονάδα θα αξιοποιούνται φρούτα και λαχανικά που ήταν για πέταμα για να ταΐζουν τα έντομα. Πρωταρχικός στόχος είναι η παραγωγή άοσμου, εξαιρετικά θρεπτικού και εδαφοβελτιωτικού λιπάσματος. Σε δεύτερο στάδιο θα παράγονται ζωοτροφές για κατοικίδια, αλλά και ζωντανό σκουλήκι για ιχθυοκαλλιέργειες και φάρμες πτηνών. Το τρίτο στάδιο θα είναι η παραγωγή energy balls, μπαρών δημητριακών και πρωτεϊνικής σκόνης για ανθρώπινη κατανάλωση.
Τι λένε οι καταναλωτές…
Ηδη οι υπεύθυνοι έχουν στα χέρια τους τα πρώτα στοιχεία από την έρευνα που τρέχει για τη διερεύνηση της ευαισθητοποίησης, της γνώσης και των πεποιθήσεων των εναλλακτικών πρωτεϊνών και των βρώσιμων εντόμων στην Ελλάδα. Ωστόσο, οι υπάρχουσες έρευνες δείχνουν μεγάλα ποσοστά δυσπιστίας με τους δείκτες να ξεπερνούν το 85% και τους καταναλωτές να απαντούν ότι δεν έχουν δοκιμάσει ούτε θα ήθελαν να δοκιμάσουν στο μέλλον. Τα ποσοστά δυσπιστίας μειώνονται περίπου 10% όταν τα έντομα δεν είναι ορατά στο τελικό προϊόν. Η δυσπιστία είναι μεγάλη πρωτίστως λόγω της πολιτιστικής παράδοσης, αλλά και λόγω έλλειψης ενημέρωσης, φόβου αλλεργιών, θεωριών συνωμοσίας κ.λπ. Πάντως, οι νεότερες γενιές, αλλά και οι γυναίκες φαίνεται να είναι πιο πρόθυμες να δοκιμάσουν, με το ποσοστό δυσπιστίας να κυμαίνεται επίσης ψηλά στο 70%.
Εδώ, αξίζει να σημειώσουμε πως το περιβόητο Ε120 στα τρόφιμα αντιστοιχεί στην καρμίνη, μια φυσική κόκκινη χρωστική ουσία που παράγεται από τα αποξηραμένα θηλυκά έντομα του είδους Dactylopius coccus και βρίσκεται σε πολλές ανθρώπινες τροφές.
…και πώς αντιδρούν οι «αρνητές»
Κυρίως η έλλειψη γνώσης είναι αυτή που προκαλεί και ακραίες αντιδράσεις. Σε πρόσφατες δηλώσεις καθηγητών και επιχειρηματιών που θέλουν να ασχοληθούν με τα εδώδιμα έντομα υπήρξε σωρεία αντιδράσεων κυρίως στα social media με κάποιους από τους «στόχους» να προσφεύγουν στη Δικαιοσύνη για απειλητικά μηνύματα ακόμα και κατά της ζωής τους, ενώ το θέμα της εντομοφαγίας έφτασε μέχρι τη Βουλή από τον Κυριάκο Βελόπουλο με τρόπο που πυροδότησε εκ νέου τα συνωμοσιολογικά σενάρια. Και από την πλευρά του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, που ασχολείται έντονα με το θέμα, έχουν προσφύγει στη Δικαιοσύνη για απειλές που έχουν δεχτεί καθηγητές του πανεπιστημίου. Οι επιστημονικές έρευνες έχουν δείξει ότι ο μέσος άνθρωπος στον δυτικό κόσμο καταναλώνει από μισό εώς ένα κιλό έντομα τον χρόνο, χωρίς να το γνωρίζει, μέσω άλλων τροφών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αντιδραστικής αμάθειας είναι πρόσφατες αναρτήσεις για τη βιομηχανία «Βιολάντα» με τις υπόνοιες για εμπρησμό επειδή η βιομηχανία αρνήθηκε να χρησιμοποιήσει άλευρα από έντομα, οι οποίες συγκέντρωσαν χιλιάδες like και υποστηρικτικά σχόλια…
Λόγω της υψηλής περιεκτικότητας των συγκεκριμένων εντόμων σε πρωτεΐνη και λόγω των πολλαπλών χρήσεών τους, είναι μεγάλο το ενδιαφέρον και της ερευνητικής/ακαδημαϊκής κοινότητας για τα βρώσιμα έντομα και τη διαχείρισή τους. Σε όλη την Ευρώπη περίπου 400 πανεπιστήμια ασχολούνται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο με τα εδώδιμα έντομα και εκατοντάδες εταιρείες παράγουν ήδη ζωοτροφές, καλλυντικά και άλλα προϊόντα κάνοντας τζίρους εκατομμυρίων ευρώ.
