Ίμια, 30 χρόνια μετά: Η κρίση που σημάδεψε τις ελληνοτουρκικές σχέσεις
Ίμια, 30-31 Ιανουαρίου 1996. Μια κρίση που αποτέλεσε σημείο καμπής για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς ήταν η πρώτη φορά που η Τουρκία αμφισβήτησε, με στρατιωτικά μέσα, την ελληνική κυριαρχία σε δύο μικρές βραχονησίδες στο νοτιοανατολικό Αιγαίο. Στο ήδη διαμορφωμένο πλαίσιο τουρκικών διεκδικήσεων (όρια εναέριου χώρου, FIR Αθηνών, αποστρατικοποίηση νησιών), προστέθηκε τότε και η αμφισβήτηση του καθεστώτος κυριαρχίας νησίδων και βραχονησίδων, με τα Ίμια να γίνονται το επίκεντρο της προσπάθειας επιβολής της έννοιας των «γκρίζων ζωνών».
Η Ελλάδα, επικαλούμενη το Διεθνές Δίκαιο, απορρίπτει σταθερά τους τουρκικούς ισχυρισμούς. Ωστόσο, στην περίπτωση των Ιμίων, η ένταση οδήγησε τις δύο χώρες στα πρόθυρα σύρραξης. Με ασφυκτικές διεθνείς πιέσεις (και κυρίως αμερικανική διαμεσολάβηση) επετεύχθη συμφωνία αποκλιμάκωσης, όμως η κρίση άφησε βαθύ αποτύπωμα, τόσο λόγω της απώλειας των τριών Ελλήνων αξιωματικών, όσο και λόγω του κλίματος εθνικής ταπείνωσης που δημιούργησε η εξέλιξη εκείνης της νύχτας.
Τι ακολούθησε
Στο πλαίσιο της αποκλιμάκωσης, αποφασίστηκε η απομάκρυνση σημαιών και δυνάμεων από τις βραχονησίδες, προκειμένου να εκτονωθεί η κρίση. Η απόσυρση της ελληνικής σημαίας από την ανατολική Ίμια παρουσιάστηκε ως προϋπόθεση για την ταυτόχρονη απομάκρυνση και της τουρκικής από τη δυτική Ίμια και για τη λήξη της έντασης. Παρότι καμία ελληνική κυβέρνηση δεν αποδέχτηκε επισήμως «γκριζάρισμα» των Ιμίων, στην πράξη οι ισορροπίες στην περιοχή έκτοτε χαρακτηρίζονται από αυξημένη επιφυλακή και αποφυγή κινήσεων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε νέα κλιμάκωση.
Η στάση της Ε.Ε. καταγράφηκε ως υποστήριξη των ελληνικών θέσεων κυρίως σε επίπεδο δηλώσεων, ενώ η αμερικανική διαμεσολάβηση συνδέθηκε με θέση ουδετερότητας ως προς την κυριαρχία των βραχονησίδων. Παράλληλα, Ελλάδα και Τουρκία διατηρούν διαχρονικά έντονη ναυτική παρουσία στην ευρύτερη περιοχή.
Αργότερα σημειώθηκαν και νέα επεισόδια έντασης, με πιο χαρακτηριστικό τον εμβολισμό σκάφους του Λιμενικού από τουρκική ακταιωρό στις 13 Φεβρουαρίου 2018, χωρίς τραυματισμούς.
Τα «10+1» λάθη που επισημαίνονται για τη διαχείριση της κρίσης
Πολιτικά λάθη
-
Έλλειμμα στρατηγικής: Δεν υπήρξε σαφής γραμμή διαχείρισης και έγκαιρη ανάγνωση της τουρκικής κλιμάκωσης, από το επεισόδιο του «Figen Akat» έως την κορύφωση.
-
Κρίσιμες αποφάσεις μακριά από το επιχειρησιακό κέντρο: Η μη συνεδρίαση στο Εθνικό Κέντρο Επιχειρήσεων θεωρείται ότι επιβάρυνε την εικόνα και τον χρόνο αντίδρασης.
-
Αντιφατικά μηνύματα: Δημόσια ρητορική έντασης ενώ παρασκηνιακά επιδιωκόταν αποκλιμάκωση, με αποτέλεσμα σύγχυση προς κάθε κατεύθυνση.
-
Πολυδιάσπαση επαφών: Πολλαπλά «κανάλια» επικοινωνίας με την αμερικανική πλευρά τις κρίσιμες ώρες, που ενέτειναν το θολό τοπίο.
-
Απουσία plan B: Έλλειψη εναλλακτικού σχεδίου σε περίπτωση που η πίεση κλιμακωνόταν ή το πεδίο άλλαζε απότομα.
Λάθη στο πεδίο
-
Αφύλακτη δυτική Ίμια: Η μη έγκαιρη εξασφάλιση και των δύο βραχονησίδων αύξησε το ρίσκο και επέτρεψε αιφνιδιασμό.
-
Περιορισμένες ρεαλιστικές επιλογές αντίδρασης: Οι εναλλακτικές που συζητούνταν θεωρούνταν ότι οδηγούσαν εύκολα σε γενικευμένη σύγκρουση.
-
Πλημμελής προετοιμασία μέσων/υλικών: Αναφέρονται επιχειρησιακές αστοχίες (όπως ελλείψεις εξοπλισμού σε κρίσιμη στιγμή).
-
Έλλειψη διακλαδικού συντονισμού: Προβλήματα συνεργασίας αρμοδιοτήτων και χρονισμού στην ενεργοποίηση δυνάμεων.
-
Καθυστερήσεις σε κρίσιμες μετακινήσεις: Επικρίνεται η καθυστερημένη επαναδιάταξη σημαντικών μέσων όταν η κρίση έμπαινε στην τελική φάση.
+1 Επικοινωνιακό λάθος
-
Διαρροές εγγράφων και αδυναμία ελέγχου του κλίματος: Η δημοσιοποίηση διπλωματικής αλληλογραφίας θεωρείται ότι επιβάρυνε το δημόσιο κλίμα και περιόρισε τα περιθώρια διαχείρισης.
Οι «μύθοι» που αναπτύχθηκαν
Γύρω από την κρίση διακινήθηκαν επί χρόνια διαφορετικές εκδοχές για:
-
το «πλεονέκτημα» ισχύος στο πεδίο εκείνες τις ώρες,
-
την τύχη της ομάδας των Τούρκων κομάντος που αποβιβάστηκε στη δυτική Ίμια,
-
καθώς και λεπτομέρειες για τα γεγονότα πριν από την πτώση του ελληνικού ελικοπτέρου, που κόστισε τη ζωή στους τρεις αξιωματικούς του Π.Ν.
