Το νέο τεστ ανιχνεύει βιολογικά σήματα στο αίμα τα οποία λειτουργούν ως «αποτύπωματα» της νόσου του Πάρκινσον πολύ πριν εμφανιστούν τα κινητικά συμπτώματα.
Ερευνητές του Πανεπιστημίου Τεχνολογίας Chalmers στη Σουηδία με τη συνεργασία συναδέλφων τους από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Οσλο στη Νορβηγία εντόπισαν για πρώτη φορά βιολογικούς δείκτες που εμφανίζονται στα πολύ πρώιμα στάδια της νόσου του Πάρκινσον προτού προκληθούν μεγάλες βλάβες στον εγκέφαλο. Αυτές οι πρώιμες αλλαγές αφήνουν ανιχνεύσιμα ίχνη στο αίμα, σαν «αποτυπώματα» της νόσου, αλλά μόνο για ένα μικρό «χρονικό παράθυρο».
Προς πρώιμη διάγνωση
Τα νέα ευρήματα που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό «npj Parkinson’s Disease» ανοίγουν δρόμους για την πρώιμη διάγνωση της Πάρκινσον αλλά και για την αναζήτηση θεραπειών που θα μπορούν να χορηγηθούν όταν ο εγκέφαλος είναι ακόμη σε μεγάλο βαθμό ανέπαφος. Οι ερευνητές πίσω από τη νέα ανακάλυψη πιστεύουν ότι ένα τεστ αίματος που θα εντοπίζει τα πρώιμα σημάδια της Πάρκινσον θα μπορεί να δοκιμαστεί ευρέως σε ανθρώπους μέσα σε πέντε χρόνια, στο πλαίσιο των συστημάτων υγείας .
«Όταν εμφανίζονται τα συμπτώματα της Πάρκινσον, το 50%-80% των εγκεφαλικών κυττάρων έχουν ήδη καταστραφεί»
Η νόσος του Πάρκινσον είναι μια νευρολογική διαταραχή που παρεμβαίνει στην ικανότητα του εγκεφάλου να έλεγχει την κίνηση. Εξελίσσεται αργά – τα πρώιμα στάδια μπορεί να διαρκέσουν ως και 20 έτη – και συνήθως τα συμπτώματά της ξεκινούν μετά την ηλικία των 55-60 ετών. Η Πάρκινσον είναι η δεύτερη πιο κοινή νευροεκφυλιστική διαταραχή παγκοσμίως μετά τη νόσο Αλτσχάιμερ. Τα πρώιμα συμπτώματά της περιλαμβάνουν μειωμένη όσφρηση, δυσκοιλιότητα, κατάθλιψη και άγχος ενώ στα πιο προχωρημένα στάδια της νόσου εμφανίζονται τα κινητικά συμπτώματα όπως αργές κινήσεις, αστάθεια, ακαμψία, τρόμοι και ακούσιες συσπάσεις των μυών.
Διπλασιασμός των περιπτώσεων ως το 2050
Περισσότερα από 10 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως πάσχουν από νόσο του Πάρκινσον – μάλιστα καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός γηράσκει, ο αριθμός αυτός αναμένεται τουλάχιστον να διπλασιαστεί ως το 2050. Παρά την ολοένα αυξανόμενη συχνότητα εμφάνισης της νόσου, δεν υπάρχει ακόμη αποτελεσματική θεραπεία εναντίον της ούτε και κάποια διαγνωστική μέθοδος η οποία προσφέρει πρώιμη διάγνωση – δηλαδή διάγνωση πολύ πριν εμφανιστούν τα τυπικά συμπτώματα της νόσου που αφορούν την κινητικότητα.
Εως και το 80% των εγκεφαλικών κυττάρων έχουν καταστραφεί όταν εμφανίζονται τα συμπτώματα
«Όταν εμφανίζονται τα κινητικά συμπτώματα της Πάρκινσον, το 50%-80% των εγκεφαλικών κυττάρων που πλήττονται στη συγκεκριμένη νόσο έχουν ήδη καταστραφεί. Η μελέτη αυτή αποτελεί λοιπόν σημαντικό βήμα προς τον πρώιμο εντοπισμό της νόσου και στην πρόληψη της εξέλιξής της προτού φθάσει σε αυτό το επίπεδο καταστροφής των εγκεφαλικών κυττάρων» ανέφερε ο Ντάνις Ανβερ, διδακτορικός φοιτητής στο Τμήμα Επιστημών Ζωής του Chalmers που ήταν ο πρώτος συγγραφέας της μελέτης.
Δύο βιολογικές διεργασίες-«κλειδιά»
Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε δύο βιολογικές διεργασίες που πιστεύεται ότι παίζουν ρόλο κατά το πρώιμο στάδιο της νόσου – όταν τα κινητικά συμπτώματα δεν έχουν εμφανιστεί αλλά έχουν αρχίσει να λαμβάνουν χώρα αλλαγές στα κύτταρα του εγκεφάλου. Η μία διεργασία αφορά στην αποκατάσταση των βλαβών του DNA – στο σύστημα που χρησιμοποιούν τα κύτταρα προκειμένου να ανιχνεύουν και να επιδιορθώνουν τις γενετικές βλάβες. Η άλλη αφορά στην κυτταρική απόκριση στο στρες, έναν προστατευτικό μηχανισμό που βοηθά τα κύτταρα να επιβιώνουν μεταφέροντας την ενέργεια από τα καθήκοντα «ρουτίνας» προς την επιδιόρθωση και την άμυνα απέναντι στους «εχθρούς».
Με τη «χείρα βοηθείας» της μηχανικής μάθησης
Με χρήση της μηχανικής μάθησης καθώς και άλλων προηγμένων αναλυτικών μεθόδων, οι ερευνητές εντόπισαν ένα μοτίβο γονιδιακής δραστηριότητας που σχετίζεται με την επιδιόρθωση του DNA και την απόκριση στο στρες. Το μοτίβο αυτό παρουσιάστηκε μόνο στα άτομα που βρίσκονταν σε πρώιμη φάση της νόσου – δεν εμφανίστηκε ούτε στα υγιή άτομα ούτε στους ασθενείς που είχαν ήδη εκδηλώσει κινητικά συμπτώματα.
Μέτρηση των νέων βιοδεικτών στο αίμα
«Αυτό σημαίνει ότι εντοπίσαμε ένα σημαντικό παράθυρο το οποίο μας δίνει την ευκαιρία ανίχνευσης της νόσου πριν από τα κινητικά συμπτώματα τα οποία προκαλούνται από νευρικές βλάβες. Το γεγονός αυτό μας δίνει επίσης τη δυνατότητα να επικεντρωθούμε σε αυτούς τους μηχανισμούς προκειμένου να ανακαλύψουμε μελλοντικές θεραπείες» σημείωσε η Ανίκα Πόλστερ, επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Επιστημών Ζωής του Chalmers, που ηγήθηκε της μελέτης και προσέθεσε ότι «στο πλαίσιο της μελέτης μας εντοπίσαμε βιοδείκτες οι οποίοι πιθανότατα αντικατοπτρίζουν ένα μέρος της πρώιμης βιολογίας της νόσου και μπορούν να μετρηθούν στο αίμα. Αυτό ανοίγει τον δρόμο για τεστ ελέγχου της Πάρκινσον μέσω δειγμάτων αίματος. Πρόκειται για μια οικονομική, εύκολα προσβάσιμη μέθοδο».
Ευρείες δοκιμές μέσα σε πέντε χρόνια
Η ερευνητική ομάδα εκτιμά ότι μέσα σε πέντε χρόνια τεστ αίματος που θα προσφέρουν πρώιμη διάγνωση της Πάρκινσον θα μπορούν να ξεκινήσουν να δοκιμάζονται στα συστήματα υγείας. Μακροπρόθεσμα τα ευρήματα ελπίζεται ότι θα οδηγήσουν και σε θεραπείες που θα επιβραδύνουν ή και θα προλαμβάνουν τη νόσο. Κατά την καθηγήτρια Πόλστερ, ίσως αναπτυχθούν νέες θεραπείες ή θα μπορούσε επίσης να γίνει επαναστόχευση ήδη υπαρχόντων φαρμάκων τα οποία έχουν αναπτυχθεί για άλλες νόσους.
