Οι σκανδιναβικές χώρες επί δεκαετίες προσπαθούν να πιέσουν το ΝΑΤΟ να ρίξει το βάρος του στην Αρκτική. Η προσπάθεια του Τραμπ να αποκτήσει τη Γροιλανδία φαίνεται ότι λειτούργησε σαν αφύπνιση.
Η Ρωσία συσσωρεύει εδώ και πολλά χρόνια στρατιωτικές δυνάμεις στην Αρκτική. Και τα σκανδιναβικά κράτη για δεκαετίες προσπαθούν να πείσουν το ΝΑΤΟ να ρίξει το βάρος του στην περιοχή αυτή, χωρίς να έχουν εισακουστεί μέχρι σήμερα. Ωστόσο, τα δεδομένα στη Συμμαχία άλλαξαν. Και μάλιστα, εκ των έσω.
Η εμμονή που έχει αναπτύξει ο Ντόναλντ Τραμπ με την απόκτηση της Γροιλανδίας –έστω και αν φαίνεται ότι προς ώρας υπαναχωρεί- δημιουργεί ελπίδες ότι το ΝΑΤΟ θα αλλάξει στάση.
Οι Financial Times επισημαίνουν αυτό ακριβώς. Για τις πέντε σκανδιναβικές χώρες, όλες με εδάφη στον Αρκτικό Κύκλο, βλέπουν μια ευκαιρία να επιστρέψει η γεωπολιτική συζήτηση εκεί. Και στην απειλή που πιστεύουν ότι προέρχεται από τη Ρωσία.
Από τη χερσόνησο Κόλα έως τις ΗΠΑ: 18 λεπτά
Όπως επισήμανε ο υπουργός Άμυνας της Νορβηγίας, Τόρε Σάντβικ, η χερσόνησος Κόλα, που ανήκει στη Ρωσία, φιλοξενεί ένα από τα μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια στον κόσμο. Η περιοχή αυτή, έδαφος της Ρωσίας, βρίσκεται μέσα στον Αρκτικό Κύκλο ακριβώς απέναντι από τα σύνορα με τη βόρεια Νορβηγία.
Εξηγεί λοιπόν ότι η συντομότερη διαδρομή πτήσης ενός πυραύλου που εκτοξεύεται από την Κόλα προς μεγάλες πόλεις των ΗΠΑ –και στις δύο ακτές– είναι πάνω από την Αρκτική. Κοντά στον Βόρειο Πόλο και τη Γροιλανδία.
«Ένας διηπειρωτικός βαλλιστικός πύραυλος κινείται με ταχύτητα 7 χιλιομέτρων ανά δευτερόλεπτο. Από την εκτόξευση μέχρι να φτάσει σε μια μεγάλη πόλη των ΗΠΑ, χρειάζονται ακριβώς 18 λεπτά», επισημαίνει.
Ο Τόρε Σάντβικ σημειώνει: «Αυτό είναι η εθνική άμυνα. Γι’ αυτό το βάζουμε στο τραπέζι για τον πρόεδρο Τραμπ και όταν συναντιόμαστε με τους συμμάχους. Αυτή είναι η εθνική άμυνα, για τις ΗΠΑ, για το Λονδίνο, για το Παρίσι, για το Βερολίνο, για όλη τη συμμαχία».
«Το ΝΑΤΟ πρέπει να αυξήσει τη δέσμευσή του στην Αρκτική», δήλωσε και η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρέντερικσεν. «Η άμυνα και η ασφάλεια στην Αρκτική είναι θέμα ολόκληρης της συμμαχίας», επισήμανε.
Τι λέει ο Ντόναλντ Τραμπ
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, ακόμη και πριν από την εκλογή του για δεύτερη θητεία, έχει δηλώσει ότι η Γροιλανδία πρέπει να περιέλθει σε αμερικανικό έλεγχο. Ακόμη και στο Νταβός, χρησιμοποίησε έμμεσες απειλές για τους συμμάχους που δεν του επιτρέπουν να την προσαρτήσει. «Εμείς έχουμε κάνει τόσα πολλά για το ΝΑΤΟ», είπε. «Ένα πράγμα ζητάμε και δεν μας το δίνουν» -ένα κομμάτι πάγο, πρόσθεσε. «Αν δεν μας το δώσουν, θα το θυμόμαστε», πρόσθεσε. Όλα αυτά, αφού είχε πει ότι δεν θα χρησιμοποιήσει στρατιωτική βία για να αποκτήσει το νησί στην Αρκτική, «γιατί θα ήταν ασυγκράτητη».
Μετά τη συνάντηση με τον Μαρκ Ρούτε, ανακοίνωσε ένα αδιευκρίνιστου περιεχομένου «πλαίσιο συμφωνίας» για τη Γροιλανδία. Και άφησε να εννοηθεί ότι κάνει ένα βήμα πίσω. Παρ’ όλο που τόνισε ότι «θέλουμε τη Γροιλανδία, για λόγους εθνικής και παγκόσμιας ασφάλειας».
Η Ρωσία στην Αρκτική
Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, γέννημα του οποίου ήταν και το ΝΑΤΟ, σχεδόν όλες οι αρκτικές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, μείωσαν τη στρατιωτική τους παρουσία στην Αρκτική. Οι ΗΠΑ έκλεισαν αρκετές βάσεις στη Γροιλανδία και την Ισλανδία.
Ωστόσο, επισημαίνουν οι Financial Times, τη δεκαετία του 2000, υπό την προεδρία Πούτιν, η Ρωσία επανήλθε. Ξεκίνησε τη στρατιωτική και οικονομική αναζωογόνηση στην Αρκτική.
Η Ρωσία ελέγχει περίπου το ήμισυ της χερσαίας μάζας και των υδάτων της Αρκτικής. Έχει μακράν το μεγαλύτερο αποτύπωμα από τις οκτώ χώρες με παρουσία στην περιοχή. Εδάφη και χωρικά ύδατα στην Αρκτική έχουν επίσης οι ΗΠΑ και ο Καναδάς, καθώς και οι πέντε σκανδιναβικές χώρες.
Κατά μήκος των ακτών της στην Αρκτική, η Ρωσία διαθέτει περισσότερες από 40 στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Σε αυτά περιλαμβάνονται στρατιωτικές βάσεις, αεροδρόμια, σταθμούς ραντάρ και λιμάνια. Επίσης, η περιοχή έχει κρίσιμο ρόλο στο ρωσικό πυρηνικό δόγμα. Η έδρα του Βόρειου Στόλου βρίσκεται στο Σεβερομόρσκ στη χερσόνησο Κόλα. Εκεί ανήκουν τα έξι από τα 12 πυρηνικά υποβρύχια της χώρας, σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών.
Όπως επισήμανε ο Όντρεϊ Ντίτριχ, του Ινστιτούτου Μελετών Ασφάλειας της ΕΕ, ο Βόρειος Στόλος, και ιδίως τα υποβρύχιά του, «αποτελούν πυλώνα της στρατηγικής αποτροπής της Ρωσίας. Λόγω της σημασίας του, ο στόλος εξακολουθεί να εκσυγχρονίζεται».
Η Ρωσία διατηρεί επίσης υψηλό επίπεδο ετοιμότητας στο σημείο πυρηνικών δοκιμών της στη Νόβαγια Ζέμλια. Στο αρκτικό αυτό αρχιπέλαγος τον περασμένο Οκτώβριο δοκίμασε τον πυρηνοκίνητο πύραυλο κρουζ Burevestnik. Προωθεί επίσης τη χρήση της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού. Αυτή διασχίζει τη Ρωσία και προσφέρει την προοπτική πολύ μικρότερων χρόνων μεταφοράς μεταξύ Κίνας και Ευρώπης.
Τι φοβούνται οι Σκανδιναβοί
Ο υπουργός Άμυνας της Νορβηγίας, Τόρε Σάντβικ, επισήμανε: «Γνωρίζουμε ότι οι Ρώσοι έχουν μεγαλύτερη δραστηριότητα στον βορρά».
Και περιέγραψε την κατάσταση ασφαλείας ως εξής: Λιώνουν οι πολικοί πάγοι και η Κίνα αναδεικνύεται ως περιφερειακός ηγεμόνας αλλά με παγκόσμια συμφέροντα.
«Έχουν αυτοανακηρυχθεί ως έθνος σχεδόν Αρκτικής», είπε ο Σάντβικ.
Άλλος αξιωματούχος από άλλη σκανδιναβική χώρα πρόσθεσε: «Η συγκέντρωση στρατιωτικών πόρων στη γειτονιά μας είναι μάλλον τεράστια».
Οι σκανδιναβικές χώρες παρακολουθούν τις εξελίξεις στην Αρκτική με αυξανόμενη ανησυχία. Αλλά η εμπλοκή του ΝΑΤΟ βρίσκει εμπόδια στην αντίσταση των ΗΠΑ.
Τον περασμένο Οκτώβριο, ο ανώτερος στρατιωτικός αξιωματικός του ΝΑΤΟ, ναύαρχος Τζουζέπε Κάβο Ντραγκόνε, δήλωσε ότι η Αρκτική «παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον» για τη Συμμαχία. Και πρόσθεσε ότι το ΝΑΤΟ είχε δεσμευτεί να τη διατηρήσει ανοιχτή για ελεύθερη πλοήγηση και νεοσύστατες επιχειρηματικές ευκαιρίες, όπως η εξόρυξη και η εξερεύνηση πετρελαίου και φυσικού αερίου.
REUTERS/Yves Herman/File Photo
Επίσης, άλλα μέλη του ΝΑΤΟ (ΗΠΑ, Βρετανία, Γαλλία) έχουν εντείνει την εκπαίδευσή τους σε αρκτικές συνθήκες στη Νορβηγία, τη Φινλανδία και τη Γροιλανδία. Τον Μάρτιο, περίπου 25.000 στρατιώτες από όλη τη συμμαχία (4.000 από τις ΗΠΑ) θα συμμετάσχουν στην άσκηση Cold Response στη βόρεια Νορβηγία. Στόχος, η εξάσκηση σε αεροπορικό, θαλάσσιο και χερσαίο πόλεμο σε σκληρές χειμερινές συνθήκες.
Το «τυράκι» για τις ΗΠΑ
Οι Σκανδιναβοί προσπαθούν να επαναπροσανατολίσουν την προσοχή των ΗΠΑ στην απειλή από τη Ρωσία. Και ελπίζουν ότι η ανανεωμένη προσοχή για ασφάλεια στην Αρκτική θα τους επιτρέψει να επιδείξουν τη χρησιμότητά τους στην Ουάσιγκτον.
Υπάρχουν δύο κρίσιμα τμήματα της θάλασσας, για τον έλεγχο των οποίων ΝΑΤΟ και η Ρωσία θα ανταγωνίζονταν σε οποιαδήποτε σύγκρουση στην Αρκτική. Είναι το χάσμα του Ηνωμένου Βασιλείου μεταξύ Γροιλανδίας, Ισλανδίας και Ηνωμένου Βασιλείου. Και το λεγόμενο Bear Gap μεταξύ του νορβηγικού αρχιπελάγους Σβάλμπαρντ και της ηπειρωτικής του χώρας, που καταλήγει κοντά στη χερσόνησο Κόλα.
Ο Τόρε Σάντβικ επισημαίνει ότι η Νορβηγία χρησιμοποιεί αεροσκάφη αναγνώρισης, δορυφόρους, drones μεγάλης εμβέλειας, υποβρύχια και φρεγάτες για την παρακολούθηση του Bear Gap. «Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο το ΝΑΤΟ σκέφτεται την υπεράσπιση αυτής της περιοχής σε μια περίοδο έντονης κρίσης. Αλλά, πάνω απ’ όλα, το κάνουμε αυτό για να αποφύγουμε την κλιμάκωση και να αποτρέψουμε τη Ρωσία», πρόσθεσε.
Ένας ανώτερος αξιωματούχος των Σκανδιναβών πρόσθεσε ότι οι ΗΠΑ βασίζονται σε αυτές τις πληροφορίες: «Είναι σίγουρα ένας δρόμος διπλής κατεύθυνσης. Έχουμε καλή επίγνωση της κατάστασης σχετικά με το τι κάνει η Ρωσία από τη δική τη πλευρά των συνόρων. Οι ΗΠΑ μπορούν επίσης να χρησιμοποιήσουν τον εναέριο χώρο μας για να παρακολουθούν τη Ρωσία».
Μεγάλο μέρος του ενδιαφέροντος για την Αρκτική είναι η παρακολούθηση του τι θα μπορούσε να έρχεται από τον αέρα ή υποβρυχίως, ανεξάρτητα από την προετοιμασία για δράση στην ξηρά. «Η Γροιλανδία είναι αδύνατο να δεχθεί εισβολή», δήλωσε Δανός αξιωματούχος. «Θα μπορούσε κάποιος να καταλάβει το Νούουκ. Αλλά το 95% της έκτασης είναι χιόνι και πάγος, και αυτό δεν μπορεί να το πάρει κανείς».
Ο Χρυσός Θόλος και στρατιωτικοποίηση στην Αρκτική
Ο Τραμπ φαίνεται να συμπεριλαμβάνει τη Γροιλανδία στο σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας Χρυσός Θόλος. Αυτό, θα χρησιμοποιεί αισθητήρες, δορυφόρους και μέτρα αναχαίτισης για να εμποδίζει διάφορα βλήματα να φτάσουν στις ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ διαχειρίζονται την κύρια στρατιωτική εγκατάσταση στο νησί της Αρκτικής, τη διαστημική βάση Pituffik στα βορειοδυτικά, που χρησιμοποιείται για συστήματα ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης.
Οι σκανδιναβικές χώρες ανησυχούν για την αδυσώπητη λογική στρατιωτικοποίησης της Αρκτικής. Μέχρι στιγμής ήταν μία από τις λίγες περιοχές του κόσμου που μπορούσαν να χαρακτηριστούν «χαμηλής έντασης». Και τονίζουν ότι η Αρκτική φιλοξενεί εκατομμύρια ανθρώπους, πολλοί από τους οποίους είναι ιθαγενείς όπως στη Γροιλανδία.
«Η ανησυχία μου είναι ότι η ασφάλεια κυριαρχεί στην ατζέντα για την Αρκτικής. Έτσι ξεχνάμε ότι υπάρχουν και άλλα ζητήματα που είναι εξίσου σημαντικά, όπως η κλιματική αλλαγή, οι υποδομές, τα δικαιώματα των ιθαγενών πληθυσμών», δήλωσε ανώτερος Σκανδιναβός αξιωματούχος. «Δεν υπάρχουν πολλά να κερδίσει κανείς από τη στρατιωτικοποίηση της Αρκτικής, επειδή είναι μια τόσο δύσκολη περιοχή για δραστηριότητες».
Προς το παρόν, υπάρχει επίσης η αναγνώριση ότι ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει επιβραδύνει τη στρατιωτική της ανάπτυξη στην Αρκτική. «Η πραγματική παρουσία δυνάμεων σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην Αρκτική έχει μειωθεί, καθώς ορισμένες από τις αρκτικές ταξιαρχίες αναπτύχθηκαν στην Ουκρανία και υπέστησαν βαριές απώλειες», δήλωσε ο Όντρεϊ Ντίτριχ.
Υπάρχει όμως και η αναγνώριση ότι τόσο η Ρωσία όσο και η Κίνα είναι πρόθυμες να παίξουν ένα μακροπρόθεσμο παιχνίδι σε μια περιοχή όπου το λιώσιμο των πάγων μπορεί να αλλάξει τον στρατιωτικό και οικονομικό υπολογισμό για δεκαετίες. «Είναι αγώνας δρόμου στον στρατηγικό ανταγωνισμό στην Αρκτική», σύμφωνα με τον Τόρε Σάντβικ.
