Ο τρόπος που οι ΗΠΑ οργάνωσαν τη στρατιωτική επιχείρηση για την απαγωγή και σύλληψη του Μαδούρο ανοίγει το δρόμο ώστε να γίνει ακόμη πιο χαοτικός ο κόσμος μας. Η χώρα μας δεν μπορεί να «χαιρετίζει» την υπονόμευση του διεθνούς δικαίου
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μια μακρά ιστορία στρατιωτικών επεμβάσεων, συχνά με μόνη επίκληση τη δική τους ασφάλεια και τα δικά τους ζωτικά συμφέροντα. Σε τελική ανάλυση αποτελούν εδώ και πολύ καιρό μια υπερδύναμη και μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ τη μόνη πραγματική υπερδύναμη.
Όμως, ταυτόχρονα διεκδίκησαν να είναι τμήμα μιας διεθνούς τάξης που στηρίζεται σε κανόνες και αρχές διεθνούς δικαίου. Αυτό, άλλωστε, δείχνει και το γεγονός ότι ενώ απέφυγαν να συμμετάσχουν στην Κοινωνία των Εθνών, έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στη συγκρότηση του ΟΗΕ και όλων των θεσμών και οργάνων του. Βεβαίως στη συνέχεια, τόσο στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου όσο και μετά από αυτόν δεν τήρησαν πάντα τις αρχές του. Aρκεί να θυμηθούμε τα «όπλα μαζικής καταστροφής» του Ιράκ που ποτέ δεν βρέθηκαν.
Όμως, τις περισσότερες φορές διεκδικούσαν κάποιου είδους συναίνεση των συμμάχων τους, αλλά και νομιμοποίηση για τις επιλογές και τις επεμβάσεις τους. Από αυτή την κατεύθυνση φάνηκε ωστόσο να απομακρύνονται τα τελευταία χρόνια.
Βεβαίως για να λέμε την αλήθεια, οι ΗΠΑ δεν ήταν οι μόνες που το έπραξαν. Η Ρωσία αφού για χρόνια κατηγόρησε τις ΗΠΑ και τη Δύση ότι δεν θέλουν μια διεθνή τάξη στηριγμένη σε κανόνες, πήγε μετά και έκανε την παράνομη εισβολή στην Ουκρανία, ξεκινώντας έναν πόλεμο που ακόμη συνεχίζεται, προκαλώντας μια πρωτοφανή διαίρεση του κόσμου. Το Ισραήλ από την άλλη θεωρώντας ότι έχει τη στήριξη της Δύσης, πρώτα και κύρια των ΗΠΑ, προχώρησε σε μια πολεμική επιχείρηση στη Γάζα που πήρε χαρακτηριστικά γενοκτονίας, αδιαφορώντας για την παγκόσμια καταδίκη.
Και τώρα έρχονται οι ΗΠΑ και πραγματοποιούν μια παράνομη, από κάθε άποψη, στρατιωτική επιχείρηση στη Βενεζουέλα. Χωρίς να υπάρχει καμία απόφαση διεθνούς οργάνου και χωρίς συνεννόηση με άλλες δυνάμεις, προχώρησαν σε μια επιθετική ενέργεια εναντίον κυρίαρχης χώρας, και συνέλαβαν τον ηγέτη της για να τον παραπέμψουν στην αμερικανική δικαιοσύνη.
Και εδώ πρέπει να είμαστε απολύτως σαφείς. Το ζήτημα δεν είναι η γνώμη που έχει ο καθένας για τον Μαδούρο και τη διακυβέρνησή του. Το διεθνές δίκαιο δεν εξαρτάται από το εάν συμπαθούμε έναν ηγέτη ή εάν θεωρούμε δημοκρατική τη διακυβέρνησή του. Η εφαρμογή του ή η κατάφωρη παραβίασή του έγκειται στο εάν γίνεται σεβαστή η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα μιας χώρας. Σημαίνει αυτό ότι κάθε χώρα μπορεί να κάνει ό,τι θέλει εντός της κυριαρχίας της; Όχι, αλλά το πώς και με ποιο τρόπο θα επιβληθούν κυρώσεις απαιτεί συλλογική απόφαση της διεθνούς κοινότητας, π.χ. μια απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Οτιδήποτε άλλο είναι επιθετική ενέργεια και παραβίαση κάθε κανόνα της διεθνούς έννομης τάξης.
Και το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι οι ΗΠΑ προχώρησαν σε μια εντελώς παράνομη ενέργεια. Πρωτίστως είναι ότι στέλνουν το μήνυμα ότι πλέον δεν υπάρχουν κανόνες. Όλα πλέον κρίνονται από τη δύναμη μιας χώρας, η ισχύς υπερισχύει του διεθνούς δικαίου και αυτό της εξασφαλίζει ασυλία και το δικαίωμα στην αυθαιρεσία. Μόνο που αυτό σημαίνει να γίνει ο κόσμος μας ακόμη πιο χαοτικός, συγκρουσιακός και επικίνδυνος.
Είναι ένα μήνυμα που πρακτικά λέει στη Ρωσία ότι μπορεί να συνεχίσει έναν παράνομο και επιθετικό πόλεμο στην Ουκρανία μέχρις ότου ολοκληρώσει την κατάκτηση εδάφους που θέλει. Που λέει στο Ισραήλ ότι όσο δεν συναντά αντίσταση μπορεί να συνεχίσει να κάνει ό,τι θέλει στη Γάζα, να κάνει νέες επιθέσεις στο Λίβανο, να κάνει νέο πόλεμο κατά του Ιράν. Που λέει στην Κίνα ότι μπορεί να συνεχίσει να κάνει επιδείξεις ισχύος κατά της Ταϊβάν. Και που βέβαια δίνει πράσινο φως στην Τουρκία να θεωρεί αυτονόητες τις «αναθεωρητικές» της βλέψεις σε βάρος της Ελλάδας.
Και όλα αυτά μόνο επικίνδυνα μπορούν να θεωρηθούν.
Γι’ αυτόν τον λόγο η κίνηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη όχι μόνο να χαιρετήσει ουσιαστικά την επιλογή των ΗΠΑ αλλά και να πει ότι δεν είναι ώρα να συζητήσουμε τη νομιμότητά της. δεν ήταν απλώς εσφαλμένη, αλλά και επικίνδυνη.
Δηλαδή, ο πρωθυπουργός μιας χώρας που δεκαετίες τώρα αντιμετωπίζει πραγματική απειλή στα ανατολικά της, που στα εθνικά της θέματα περιλαμβάνεται η παράνομη κατοχή εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας, και που βασικό όπλο της είναι το διεθνές δίκαιο που υποστηρίζει τις θέσεις της, βγαίνει και λέει ότι δεν θα εξετάσουμε εάν ήταν νόμιμη ή όχι μια κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου.
Ακόμη χειρότερα, ο πρωθυπουργός μιας χώρας που είναι μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, έσπευσε να πάρει θέση πριν το αρμόδιο υπουργείο Εξωτερικών, που θέλω να πιστεύω ότι ακόμη θυμάται ότι υπάρχει διεθνές δίκαιο, κληθεί σήμερα να πάρει θέση στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για το θέμα. Βεβαίως, μετά φρόντισαν οι «κυβερνητικές πηγές» να βγάλουν ανακοίνωση ότι η «θεσμική θέση» της Ελλάδας θα εκφραστεί στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Όμως, όλοι καταλαβαίνουμε ότι το μήνυμα το έστειλε ο πρωθυπουργός, ανεξαρτήτως του εάν θα υπάρξει και πιο θεσμική απάντηση. Και βεβαίως φάνηκε για άλλη μια φορά η εξαιρετικά προβληματική λογική του «επιτελικού κράτους»: ως θέση της χώρας να φαίνεται η ανάρτηση του πρωθυπουργού και όχι κάποια επίσημη και τεκμηριωμένη ανακοίνωση του αρμόδιου υπουργείου Εξωτερικών (που μάλλον δεν ρωτήθηκε καν…).
Όλα αυτά επιβεβαιώνουν τον ανεύθυνο τρόπο με τον οποίο ασκεί εξωτερική πολιτική η σημερινή κυβέρνηση και ο ίδιος ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Το μόνο κριτήριο είναι να δίνει διαρκώς την εικόνα ότι είναι «με τη σωστή πλευρά της ιστορίας» και προσηλωμένη σε μια φιλοδυτική πολιτική. Αυτό έγινε ακόμη πιο έντονο, από τη στιγμή που η κυβέρνηση διαπίστωσε ότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν είχε ξεχάσει διάφορες «αντιτραμπικές» δηλώσεις του ίδιου του πρωθυπουργού που είχε ταυτιστεί υπερβολικά με τη γραμμή του Δημοκρατικού Κόμματος, με αποτέλεσμα να αρχίσει ένας αγώνας δρόμου για να δοθούν διαπιστευτήρια.
Προφανώς και η χώρα μας «ανήκει στη Δύση» και χρειάζεται καλές σχέσεις με τις ΗΠΑ, ούτως ώστε και αυτές να στηρίξουν τις ελληνικές εθνικές θέσεις όταν και εάν αυτό χρειαστεί. Μόνο που αυτό οφείλει να γίνεται με παράλληλη επίγνωση των ελληνικών συμφερόντων και με μια συνεπή εθνική γραμμή. Και προφανώς στρατηγική συμπόρευση με τις ΗΠΑ δεν μπορεί να σημαίνει απόλυτη ταύτιση ή νομιμοποίηση κάθε επιλογής τους. Σε τελική ανάλυση κανένας δεν σε υπολογίζει πραγματικά ως σύμμαχο όταν λες πάντα ναι, ακόμη και σε θέματα όπου υποτίθεται ότι έχεις πάγιες θέσεις και σαφείς «κόκκινες γραμμές».
Το διεθνές τοπίο είναι σίγουρα δύσκολο και ζοφερό. Είναι δε πιθανό να γίνει το επόμενο διάστημα ακόμη πιο χαοτικό και άρα ακόμη πιο επικίνδυνο. Το τελευταίο που μας χρειάζεται είναι ακόμη μεγαλύτερη απονομιμοποίηση του διεθνούς δικαίου και των κανόνων του.
