Οαντίκτυπος της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) σε όλους τομείς της ζωής είναι πλέον κοινός τόπος.

Όσο διευρύνεται η χρήση αυτής της μετασχηματιστικής τεχνολογίας τόσο πιο έντονα έρχονται στο προσκήνιο οι ηθικές διαστάσεις και η ανάγκη ρύθμισης.

Αυτές ακριβώς τις πτυχές έρχεται να αναδείξει η νέα πανελλαδική δημοσκοπική έρευνα της διαΝΕΟσις, η οποία χαρτογραφεί τις στάσεις, τους φόβους και τα διλήμματα των Ελλήνων σε σχέση με τα ηθικά ζητήματα της τεχνητής νοημοσύνης.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, το ελληνικό κοινό δεν απορρίπτει την ΤΝ, αλλά επιθυμεί μια ισχυρή θωράκιση απέναντι στις αθέατες πλευρές της τεχνητής νοημοσύνης.

Πόσο χρησιμοποιούμε την Τεχνητή Νοημοσύνη στην Ελλάδα;

Το πρώτο και ίσως το πιο θεμελιώδες εύρημα της έρευνας αφορά την ίδια τη διείσδυση της ΤΝ στην ελληνική κοινωνία.

Το 80,8% των Ελλήνων δηλώνει πως γνωρίζει τι είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη, ενώ σχεδόν 7 στους 10 ερωτηθέντες (το 69,2%) την έχουν χρησιμοποιήσει έστω και μία φορά. Η χρήση φαίνεται πως για αρκετούς χρήστες έχει εγκαθιδρυθεί.

Σχεδόν τέσσερις στους δέκα (37,3%) χρησιμοποιούν την ΤΝ σε καθημερινή βάση, ενώ συνολικά το 88% των χρηστών τη χρησιμοποιεί τουλάχιστον κάποιες φορές την εβδομάδα.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον σημείο της έρευνας είναι το πόσοι χρήστες πληρώνουν συνδρομές για εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης για να έχουν πρόσβαση σε καλύτερες υπηρεσίες.

Ενώ η πλειονότητα (73,9%) παραμένει στις δωρεάν εκδόσεις των εφαρμογών, ένα 5,2% χρησιμοποιεί αποκλειστικά εφαρμογές με συνδρομή και ένα 20,6% συνδυάζει δωρεάν και επί πληρωμή υπηρεσίες.

Τα δημογραφικά στοιχεία δεν εκπλήσσουν, αλλά επιβεβαιώνουν το πολυσυζητημένο ψηφιακό χάσμα. Οι χρήστες, και ειδικά εκείνοι που πληρώνουν συνδρομή, είναι κυρίως άτομα, νεότερης ηλικίας (το 92,9% των νέων 17-24 ετών είναι χρήστες), με υψηλό μορφωτικό επίπεδο (90,2% στους κατόχους μεταπτυχιακού/διδακτορικού).

 

Το Παράδοξο της Αισιοδοξίας

Σχεδόν 1 στους 2 ερωτηθέντες (48,8%) πιστεύει ότι οι συνολικές επιπτώσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης στη ζωή μας θα είναι θετικές. Στον αντίποδα, ένα 19,9% προβλέπει πως θα είναι μάλλον αρνητικές.

 

Ωστόσο, εδώ κρύβεται μια κρίσιμη διχοτομία που εδράζεται στην εμπειρία της χρήσης ή μη χρήσης. Το 60,1% όσων χρησιμοποιούν την ΤΝ βλέπει θετικές επιπτώσεις. Αντίθετα, στην ομάδα των μη χρηστών, το ποσοστό όσων περιμένουν αρνητικές επιπτώσεις αγγίζει το 41,1%.

Η ανησυχία για την Παραπληροφόρηση και την αδράνεια της Κριτικής Σκέψης

Παρά την αρχική αισιοδοξία, όταν η έρευνα της διαΝΕΟσις εμβαθύνει στα επιμέρους ηθικά και κοινωνικά ζητήματα, τα ποσοστά της ανησυχίας χτυπούν «κόκκινο». Η ελληνική κοινωνία απεικονίζεται να κατανοεί την επικινδυνότητα των αλγοριθμικών συστημάτων.

 

Στην κορυφή των φόβων καταγράφεται η παραπληροφόρηση και το ψευδές περιεχόμενο, με το 80% να δηλώνει πως ανησυχεί «πολύ» ή «πάρα πολύ».

Άλλωστε, ζούμε στην εποχή των deepfakes, και το ελληνικό κοινό φαίνεται να το αντιλαμβάνεται.

Αμέσως μετά, με ποσοστό 78,7%, ακολουθεί η αδράνεια της κριτικής σκέψης. Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι οι Έλληνες ανησυχούν περισσότερο για την πνευματική τους ραθυμία παρά για τις κυβερνοεπιθέσεις (76%), την ασφάλεια των προσωπικών τους δεδομένων (75,9%) ή την απώλεια των θέσεων εργασίας (74,2%). Την εικόνα των φόβων συμπληρώνει η ανησυχία για τη χειραγώγηση των επιλογών (72,3%) και τις ανισότητες πρόσβασης (61,4%).

Συνολικότερα σύμφωνα με την έρευνα, οι πολίτες δεν βλέπουν την ΤΝ απλώς ως απλώς ένα εργαλείο που θα αυτοματοποιήσει την εργασία, αλλά ως μια τεχνολογία ικανή να αλλοιώσει την αλήθεια και την ίδια την ανθρώπινη νόηση.

Μια Πρωτόγνωρη Τεχνολογική Απειλή

Το 67,4% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι οι κίνδυνοι που απορρέουν από την Τεχνητή Νοημοσύνη είναι σαφώς μεγαλύτεροι σε σύγκριση με προηγούμενες τεχνολογικές αλλαγές. Στους μη χρήστες μάλιστα, το νούμερο αυτό αγγίζει το 75,8%.

Αλλά μπορούμε να ελέγξουμε αυτή τη νέα δύναμη; Τα άτομα που ρωτήθηκαν εμφανίζονται διχασμένα. Σχεδόν τα μισά (48,9%) θεωρούν τους κινδύνους διαχειρίσιμους, ενώ το ίδιο σχεδόν ποσοστό (48,2%) τους θεωρεί πλέον ανεξέλεγκτους. Μια τόσο οριακή στατιστική κατανομή μαρτυρά την τεράστια αβεβαιότητα που επικρατεί.

Το Κενό της Ρύθμισης και η Αναζήτηση Ευθύνης

Μπροστά σε αυτή την αβεβαιότητα, το αίτημα για κανόνες είναι καθολικό. Οκτώ στους δέκα ζητούν πολύ αυστηρή ρύθμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης για την προστασία των πολιτών. Η άποψη ότι οι ρυθμίσεις βάζουν εμπόδια στην τεχνολογική καινοτομία συγκεντρώνει μόλις το 17,5%.

Στο κρίσιμο ερώτημα της ευθύνης εάν προκύψει βλάβη ή ζημία, η πλειονότητα (50,5%) δείχνει ξεκάθαρα τις ίδιες τις εταιρείες και τις πλατφόρμες παραγωγής ΤΝ. Το 27,2% ρίχνει το βάρος στην ατομική ευθύνη του χρήστη, ενώ μόλις το 19,8% θεωρεί υπεύθυνο το κράτος.

Παρά ταύτα, σε ό,τι αφορά τον καταλληλότερο θεσμό για να επιβάλει μέτρα προστασίας, οι πολίτες στρέφονται πρωτίστως σε εθνικό επίπεδο: Το 61,5% θεωρεί την κυβέρνηση της κάθε χώρας ως τον κύριο ρυθμιστή. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ακολουθεί με αρκετή διαφορά στο 29,9% , ενώ οι ίδιες οι εταιρείες τεχνολογίας συγκεντρώνουν το 27,2% των αναφορών.

Η Ζυγαριά των Ηθικών Διλημμάτων

Η πιο αποκαλυπτική ενότητα της έρευνας εντοπίζεται στα έξι ξεκάθαρα ηθικά διλήμματα που τέθηκαν στους συμμετέχοντες. Εκεί, η ελληνική κοινωνία αποδεικνύεται έντονα προστατευτική.

  • Εργασία vs. Παραγωγικότητα: Το 75,4% επιλέγει την προστασία των θέσεων εργασίας, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ότι δεν θα αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητες της ΤΝ. Μόνο το 22,8% προκρίνει την αύξηση της παραγωγικότητας εις βάρος των εργαζομένων.
  • Ασφάλεια vs. Ιδιωτικότητα (Αναγνώριση Προσώπων): Το 80,8% δέχεται να χρησιμοποιεί η αστυνομία συστήματα αναγνώρισης προσώπων, αλλά αποκλειστικά σε περιπτώσεις σοβαρών εγκλημάτων, με μόλις ένα 18,5% να υποστηρίζει την πλήρη απαγόρευσή της.
  • Deepfakes και Διαφάνεια: Απέναντι στην παραπληροφόρηση, το 86,2% απαιτεί υποχρεωτική σήμανση σε εικόνες και βίντεο που δημιουργούνται από ΤΝ και μοιάζουν πραγματικά.
  • Δεδομένα vs. Αξιοπιστία: Το 65,5% ζητά περιορισμούς στη χρήση δεδομένων για την προστασία της ιδιωτικότητας, αρνούμενο να θυσιάσει τα δεδομένα του στον βωμό των «πιο αξιόπιστων αποτελεσμάτων», άποψη που συγκεντρώνει το 31,2%.

Είναι ενδεικτικό των ορίων της εμπιστοσύνης μας προς τις μηχανές ότι, για εξαιρετικά ευαίσθητους τομείς όπως η ιατρική διάγνωση (αντί ιατρού), ένα πολύ μεγάλο ποσοστό της τάξης του 47,9% ζητά την πλήρη απαγόρευση χρήσης.

Διαβάζοντας πίσω από τους αριθμούς, γίνεται σαφές πως οι Έλληνες δε διακατέχονται από έναν τυφλό τεχνοφοβικό πανικό. Δεν αποστρέφονται τις μηχανές τεχνητής νοημοσύνης. Αντιθέτως, τις ενσωματώνουν με πρωτοφανή ταχύτητα στη ρουτίνα τους. Αυτό που απαιτούν, ωστόσο, είναι κανόνες. Θέλουν το «μαύρο κουτί» των αλγορίθμων να φωτιστεί με το φως της διαφάνειας, τα προσωπικά δεδομένα να προστατευτούν και τον άνθρωπο να παραμείνει στο κέντρο των αποφάσεων.